1
دانشجوی دکتری اقتصاد نفت و گاز، دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران.
2
دانشیار، عضو هیئت علمی دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران
10.22034/es.2026.570707.1925
چکیده
با وجود برخورداری ایران از رتبه چهارم ذخایر نفتی جهان، طی بیش از دو دهه گذشته تمرکز اصلی توسعه صنعت پتروشیمی کشور بر پایه گاز طبیعی بوده است و تلاش‌های محدودی برای تکمیل زنجیره ارزش نفت خام صورت گرفته است. پتروپالایشگاه‌ها به‌عنوان راهکاری راهبردی برای کاهش خام‌فروشی و تلفیق فرایندهای پالایشی و پتروشیمی مطرح شده‌اند، اما توسعه آن‌ها در ایران با کندی و توقف مواجه بوده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی موانع توسعه پتروپالایشگاه‌ها از روش تحلیل مضمون قیاسی در چارچوب تحلیل نهادی استروم بهره گرفته است. جامعه آماری از پژوهشگران، کارشناسان و مدیران حوزه انرژی و پتروشیمی تشکیل شده است. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و با استفاده از تکنیک گلوله‌برفی انجام شده است. جمع‌آوری داده‌ها نیز از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با 9 نفر از خبرگان گردآوری و تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت.یافته‌ها نشان می‌دهد که مهم‌ترین عامل ناکامی در توسعه پتروپالایشگاه‌ها، شکست نهادی و ناهمسویی قواعد حاکم بر محیط کنش است. به این صورت که در قواعد موقعیت، تداخل نقش‌ها و تعارض اهداف میان نهادهای متولی، همراه با فقدان نهاد تنظیم‌گر مستقل، به ناهماهنگی دستگاه‌های ذی‌ربط انجامیده است. همچنین ناکارآمدی قواعد مرزی در غربالگری سرمایه‌گذاران، موجب انباشت طرح‌های راکد شده است. نتایج همچنین حاکی از آن است که مداخلات دستوری دولت، ضعف سازوکارهای همکاری جمعی، ناکارآمدی نظام انگیزشی، بی‌ثباتی اقتصاد کلان، تحریم‌های بین‌المللی و محدودیت دسترسی به فناوری‌های روز، زمینه شکل‌گیری ساختاری ناکارآمد را فراهم کرده‌اند. این شرایط مانع استقرار محیطی پایدار برای توسعه پتروپالایشگاه‌ها و تکمیل زنجیره ارزش نفت در کشور شده است.
فولادی، سعید و نعمتی، محمد. (1405). ارزیابی موانع و محدودیت‌های توسعه پتروپالایشگاه‌ها در ایران بر اساس تحلیل نهادی استروم. فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی، 15(3)، 25–54. https://doi.org/10.22034/es.2026.570707.1925
MLA
فولادی، سعید، و نعمتی، محمد. "ارزیابی موانع و محدودیت‌های توسعه پتروپالایشگاه‌ها در ایران بر اساس تحلیل نهادی استروم"، فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی، 15، 3، 1405، 25–54. doi: 10.22034/es.2026.570707.1925
HARVARD
فولادی، سعید، و نعمتی، محمد. (1405). 'ارزیابی موانع و محدودیت‌های توسعه پتروپالایشگاه‌ها در ایران بر اساس تحلیل نهادی استروم'، فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی، 15(3), pp. 25–54. doi: 10.22034/es.2026.570707.1925
CHICAGO
فولادی، سعید و نعمتی، محمد، "ارزیابی موانع و محدودیت‌های توسعه پتروپالایشگاه‌ها در ایران بر اساس تحلیل نهادی استروم." فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی، 15 3 (1405): 25–54, doi: 10.22034/es.2026.570707.1925
VANCOUVER
فولادی سعید، نعمتی محمد. ارزیابی موانع و محدودیت‌های توسعه پتروپالایشگاه‌ها در ایران بر اساس تحلیل نهادی استروم. راهبرد اقتصادی. 1405;15(3):25–54. doi: 10.22034/es.2026.570707.1925
