https://econrahbord.csr.ir/ فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی fa daily 1 Tue, 21 Apr 2026 00:00:00 +0330 Tue, 21 Apr 2026 00:00:00 +0330 https://econrahbord.csr.ir/article_213338.html طی سده گذشته مطالعات اقتصادی متعددی در مقام نقد و ارزیابی نظام پولی و بانکی متعارف برآمده و بعضاً به ارائه نظام پولی جایگزین نیز پرداخته­اند. در این بین شاهد تفاوت­هایی عدیده در دیدگاه­ها و تحلیل­های پولی طرح­شده هستیم که یکی از علل مهم آن را می­توان برداشت­های متفاوت نسبت به نحوه عملکرد و نقش­آفرینی بانک­های متعارف در جریان عرضه پول در اقتصاد دانست. ازاین­رو به نظر می­رسد مقوله «خلق پول بانکی» و سازوکارهای مرتبط با آن نیازمند واکاوی و تدقیق بیشتری است. مطالعه حاضر با هدف دستیابی به بینشی صحیح نسبت به الزامات طراحی ترتیبات پولی جایگزین، به تدقیق مشخصه­ها و فرایندهای مرتبط با خلق پول رایج بانکی می­پردازد. برای این منظور ضمن اشاره به پرسش­ها و ابهامات مهم و مطرح در این زمینه، سه عنصر کلیدی این حوزه شامل «خلق پول بانکی»، «خلق پول بانکی از هیچ» و «ماهیت و کارکرد بانک تجاری» مورد توجه قرار می­گیرد؛ بر اساس نتایج این مطالعه، در مقام ارائه ترتیبات پولی بدیل لازم است ضمن پاسخ به پرسش­های کلیدی مرتبط و مبتنی بر درک صحیح از مفهوم «بانک» و کارکردهای انفرادی و جمعی آن در نظام پولی متعارف، به تعریف کارکرد(های) بایسته برای آن پرداخت. سپس در صورت تصمیم بر حذف کامل امکان خلق پول بانکی در ترتیبات پولی بدیل، ضروری است ضمن تمایز بین دو مشخصه «خلق پول از هیچ» و «خلق پول بانکی» و درک صحیح از ماهیت آنها، به تبیین نقش هریک در ایجاد قدرت خلق پول بانکی برای بانک­ها پرداخت. https://econrahbord.csr.ir/article_244199.html نظر به لزوم اجرای اقتصاد مقاومتی و طراحی الگوهای اقتصادی مبتنی بر آموزه‌های اسلامی، این پژوهش به بررسی الگوی مطلوب بیمه اسلامی (تکافل) در چهارچوب سیاست‌های اقتصاد مقاومتی می‌پردازد. هدف اصلی پژوهش، طراحی الگویی از بیمه اسلامی است که ضمن رعایت موازین شرعی، کارآمدی اقتصادی لازم در شرایط تحریم و فشارهای اقتصادی را داشته باشد. برای دستیابی به این هدف، از روش پژوهش کیفی با رویکرد تحلیل مضمون اکتشافی استفاده‌شده و داده‌های مورد نیاز به شیوه کتابخانه‌ای از منابع معتبر اسلامی، اقتصادی و حقوقی گردآوری شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که الگوی تکافل مبتنی بر اصول تعاون، عدالت و شفافیت می‌تواند به‌عنوان نظام بیمه‌ای مقاوم جایگزین مناسبی برای بیمه‌های متعارف باشد. این الگو با استفاده از عقود اسلامی مانند: مضاربه، وکالت و وقف و حذف عناصر ربوی و غرر، ضمن تقویت مشارکت جمعی و کاهش ریسک‌های اقتصادی، همسو با اهداف اقتصاد مقاومتی عمل می‌کند. همچنین نظارت شرعی، توسعه بازارهای مالی اسلامی و فرهنگ‌سازی ازجمله الزامات کلیدی در موفقیت این الگو شناسایی شده‌اند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که اجرای موفق این الگو نیازمند هماهنگی نظام‌مند بین نهادهای قانون‌گذار، مراجع تقلید، فعالان اقتصادی و پژوهشگران است. https://econrahbord.csr.ir/article_244200.html هدف این پژوهش بررسی عوامل مؤثر بر صادرات گاز مایع ایران به سه کشور چین، هند و ژاپن در دوره 1388 تا 1403 در چهارچوب سیاست‌های کلان انرژی است. مطابق با این سیاست‌ها، جایگزینی صادرات فرآورده‌های نفت، گاز و پتروشیمی به‌جای صدور نفت خام و گاز طبیعی اهمیت زیادی دارد؛ بنابراین متغیرهای مورد بررسی شامل تولید ناخالص داخلی کشورهای مقصد، نرخ ارز واقعی، هزینه حمل‌ونقل دریایی، قیمت جهانی گاز مایع، تحریم‌های اقتصادی و خصوصی‌سازی در صنعت پتروشیمی ایران بودند. نتایج کلی پژوهش نشان داد، تولید ناخالص داخلی کشورهای مقصد و خصوصی‌سازی تأثیر مثبت و معناداری بر صادرات داشته، تحریم‌ها و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل اثرمنفی بر صادرات گاز مایع ایران داشته است. براین‌اساس، پیشنهاد می‌شود در راستای سیاست‌های کلان انرژی، سیاست‌گذاران با ثبات نرخ ارز، توسعه ناوگان و زیرساخت‌های حمل‌ونقل دریایی و کاهش ریسک‌های ناشی از تحریم‌ها در صنعت پتروشیمی، زمینه افزایش توان رقابتی و پایداری صادرات گاز مایع کشور را فراهم کنند. https://econrahbord.csr.ir/article_244201.html ایده ایجاد پول مشترک اسلامی از سال ۲۰۰۳ به‌عنوان راهکاری برای تقویت همگرایی اقتصادی و کاهش وابستگی کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی (OIC) به نظام مالی غرب مطرح شده است. با وجود نبود اقدام عملی مشخص، این طرح همچنان از اهمیت نظری و راهبردی برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف امکان‌سنجی تشکیل پول مشترک اسلامی میان کشورهای عضو OIC، با رویکردی ترکیبی (تطبیقی و توصیفی ـ تحلیلی) و با الهام از تجربه منطقه یورو و نظریه مناطق بهینه پولی (OCA)، ابعاد اقتصادی، نهادی و سیاسی این ایده را بررسی می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که پول مشترک اسلامی می‌تواند به‌طور بالقوه موجب کاهش هزینه‌های مبادله، افزایش تجارت درون‌منطقه‌ای (۴۰ تا ۶۰ درصد) و کاهش ریسک تحریم‌ها، به‌ویژه برای ایران شود. بااین‌حال، ناهمگونی اقتصادی (اختلاف ۸۲ درصد در تولید ناخالص داخلی سرانه)، وابستگی بالای اعضا به درآمدهای نفتی (حدود ۶۰ درصد) و رقابت‌های ژئوپلیتیک میان کشورهایی چون ایران، عربستان سعودی و ترکیه از مهم‌ترین موانع تحقق این طرح هستند. همچنین تجربه بحران یورو نشان می‌دهد که فقدان نهادهای نظارتی کارآمد و سازوکارهای تعدیل شوک می‌تواند به توزیع ناعادلانه منافع میان اقتصادهای قوی و ضعیف منجر شود. از این‌رو، حرکت مستقیم به‌سوی پول واحد اسلامی واقع‌بینانه نیست و موفقیت آن مستلزم رویکردی مرحله‌بندی‌شده، مبتنی بر همگرایی نهادی و استفاده از سازوکارهای پولی مکمل مانند پول تسویه اسلامی است که برای ایران می‌تواند به کاهش وابستگی به دلار و تقویت جایگاه در اقتصاد جهان اسلام بینجامد. https://econrahbord.csr.ir/article_244198.html این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل مؤلفه‌های کلیدی بازاریابی محتوایی مبتنی بر هوش مصنوعی در استارتاپ‌ها و به‌منظور ارائه الگویی تلفیقی دلالت‌های این رویکرد برای ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار با تأکید بر استفاده از توسعه فناوری و استفاده از سازوکار شفاف‌سازی و اطلاع‌رسانی انجام شد. پژوهش حاضر از نوع آمیخته (اکتشافی ـ توصیفی) است که در دو مرحله کیفی‌وکمّی صورت گرفت. در بخش کیفی، داده‌ها با روش نتنوگرافی و با بهره‌گیری از بیش از دو هزار نظر کاربران استارتاپ‌ها در فضای مجازی، به‌صورت نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای گردآوری و تحلیل تماتیک در سه سطح استخراج مؤلفه‌ها، ابعاد و مفاهیم اصلی، بررسی شد. روایی محتوایی با شاخص لاوشه و پایایی با بازآزمون و توافق دو کدگذار تأیید شد. بر اساس یافته‌های کیفی، مدل مفهومی اولیه با پنج حوزه و یازده بُعد شامل تولید محتوا، ابزارهای اتوماسیون، افزایش کارایی، تعامل و توزیع محتوا و تصمیم‌گیری هوشمند طراحی شد. در مرحله کمّی، برای آزمون مدل، پرسش‌نامه تدوین و پس از تأیید روایی محتوایی، در جامعه کاربران استارتاپ‌های ایرانی توزیع شد. داده‌های ۴۸۹ پرسش‌نامه با روش تحلیل عاملی تأییدی تجزیه‌وتحلیل گردید. نتایج برازش مدل نشان داد که ساختار چندبُعدی بازاریابی هوش‌محور به‌همراه چهار سازه میانجی از برازش مناسب برخوردار بوده و تمامی مسیرهای ساختاری معنادار بودند. درمجموع، بهره‌گیری هدفمند از هوش مصنوعی در تولید، تحلیل، توزیع و تصمیم‌سازی محتوا می‌تواند کارآمدی بازاریابی استارتاپ‌ها را افزایش داده و از مسیر تقویت قابلیت‌های انسانی، نوآوری سازمانی، بازارمحوری و انعطاف‌پذیری، زمینه تحقق اشتغال پایدار را فراهم سازد. https://econrahbord.csr.ir/article_244205.html فساد اقتصادی، مانعی کلیدی برای توسعه پایدار، با تضعیف اعتماد عمومی و نهادها، هویت ملی را در کشورهای در‌حال‌توسعه، به‌ویژه ایران، تهدید می‌کند. اقتصاد متعارف با تمرکز بر کارایی بازار، در تحلیل ریشه‌های نهادی فساد ناکام مانده، درحالی‌که اقتصاد نهادی نوین با تأکید بر نقش قوانین، هنجارها، و سازمان‌ها، چهارچوبی جامع برای تحلیل فساد و هویت ملی ارائه می‌دهد. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر فساد اقتصادی بر هویت ملی و ارائه راهبردهای سیاستی، از رویکرد اقتصاد نهادی نوین و داده‌های پانل برای 10 کشور منتخب (ایران، هند، ترکیه، برزیل، اندونزی، نیجریه، مکزیک، پاکستان، مصر، آرژانتین) طی دوره 2010–2022 استفاده کرد. مدل اثرهای ثابت با متغیرهای کنترلی تولید ناخالص داخلی سرانه و ثبات سیاسی برآورد شد. یافته‌ها نشان داد که فساد اقتصادی (ضریب -0.420، p < 0.01) به‌طور معناداری هویت ملی را کاهش می‌دهد، درحالی‌که تولید ناخالص داخلی سرانه (ضریب 0.280، p < 0.05) و ثبات سیاسی (ضریب 0.350، p < 0.01) آن را تقویت می‌کنند. این مطالعه با تحلیل تجربی نقش نهادها، بر ضرورت اصلاحات نهادی؛ مانند: تقویت شفافیت مالی، استقلال قضائی و فرهنگ‌سازی ضدفساد تأکید دارد. نتایج برای سیاست‌گذاری در ایران و کشورهای درحال‌توسعه کاربرد داشته و نوآوری آن در استفاده از اقتصاد نهادی نوین برای تحلیل تجربی هویت ملی و ناکارآمدی رویکرد متعارف است.