خانواده و مشارکت اقتصادی زنان: تحلیلی بر الگوی جنسیتی تخصیص زمان در چارچوب سیاست‌های اقتصاد مقاومتی و تعالی خانواده

عابدی, سمانه; دبیریان, علی

doi:10.22034/es.2026.573547.1929

خانواده و مشارکت اقتصادی زنان: تحلیلی بر الگوی جنسیتی تخصیص زمان در چارچوب سیاست‌های اقتصاد مقاومتی و تعالی خانواده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سمانه عابدی ¹

علی دبیریان ²

¹ دانشیار دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی تهران، ایران

² دانشجوی دکتری، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

10.22034/es.2026.573547.1929

چکیده

مشارکت اقتصادی زنان از ارکان کلیدی فعال‌سازی سرمایه‌های انسانی در چارچوب سیاست‌های اقتصاد مقاومتی است. از سوی دیگر، نهاد خانواده محور اصلی پایداری اجتماعی و بستر اجرای سیاست‌های جوانی جمعیت محسوب می‌شود. از این‌رو، چالش اساسی، ایجاد توازن میان این دو کارکرد مهم است؛ به‌گونه‌ای که وظایف مادری و همسری نه به‌عنوان مانع، بلکه در کنار مشارکت اقتصادی تقویت شوند. این پژوهش با هدف تحلیل الگوی تخصیص زمان در خانوار و شناسایی سازوکارهای تسهیل‌کننده مشارکت اقتصادی زنان، همسو با سیاست‌های کلی خانواده، طراحی شده است. داده‌های مورد استفاده از طرح گذران وقت مرکز آمار ایران در سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ استخراج و با استفاده از مدل‌های رگرسیون لاجیت و پروبیت تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهند که در صورت فقدان بسترهای حمایتی، افزایش زمان اختصاص‌یافته به فرزندپروری با کاهش احتمال مشارکت اقتصادی زنان همراه است؛ به‌طوری‌که هر یک ساعت افزایش در این زمان، احتمال مشارکت اقتصادی را به‌طور متوسط 5/2 درصد کاهش می‌دهد. با این حال، یافته کلیدی پژوهش نشان می‌دهد که مشارکت حمایتی همسر در امور داخلی خانواده، یکی از عوامل اصلی توازن‌بخشی در ایفای نقش‌های خانوادگی و اقتصادی است؛ به‌گونه‌ای که افزایش سهم همسر از مسئولیت‌های خانگی، احتمال مشارکت اقتصادی زن را تا 5/18 درصد افزایش می‌دهد. همچنین، در میان متغیرهای کنترلی، تحصیلات زنان قوی‌ترین اثر مثبت و معنادار را بر احتمال مشارکت اقتصادی آنان نشان می‌دهد. این نتایج بر ضرورت بازتعریف تقسیم کار درون‌خانواری، نه به معنای تغییر نقش‌های اصیل، بلکه در قالب همکاری حمایتی برای کاهش بار مضاعف بر زنان، تأکید دارد. در نهایت، پیشنهاد می‌شود که برای تحقق هم‌زمان اهداف جوانی جمعیت و اقتصاد مقاومتی، مجموعه‌ای از سیاست‌های حمایتی از جمله توسعه مشاغل انعطاف‌پذیر، گسترش زیرساخت‌های مراقبتی عمومی، حمایت از بهره‌وری خانوار و ارتقای مهارت‌ها و سرمایه انسانی زنان مورد توجه قرار گیرد؛ به‌گونه‌ای که زنان بتوانند ضمن ایفای مؤثر نقش‌های خانوادگی، حضور پایدار و فعال خود را در عرصه‌های اقتصادی نیز حفظ کنند.

کلیدواژه‌ها

مشارکت اقتصادی زنان

الگوی جنسیتی تخصیص زمان

فرزندپروری

کار خانگی

سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی

سیاست‌های کلی خانواده

موضوعات