فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

چرائی ناکارآمدی و چگونگی توسعه صنعت خودرو ایران از منظر نظریه نظم اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استادیار گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکتری تخصصی علوم سیاسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
    تولید خودرو در ایران به دلایل مختلفی از جمله؛ مواد اولیه و انرژی ارزان، نیروی کار ماهر و ارزان، اندازه بازار داخلی، پتانسیل فوق­العاده کشور در حوزه ترانزیت، و قابلیت صادرات به کشورهای مختلف منطقه برای بنگاه­های تولیدکننده داخلی و خارجی دارای جذابیت فراوانی است. علی­رغم این ظرفیت بالقوه، صنعت خودرو ایران به دلیل محدودیت­ در دسترسی به زنجیره ارزش جهانی خودرو، مالکیت و مدیریت شرکت­های خودروساز، بازار فروش، ارز و تسهیلات بانکی و منابع انسانی کارآمدی لازم برای تولید خودرو با کیفیت و قیمت مناسب را ندارد. این محدودیت­ها از منطق درونی نظم دسترسی محدود در ایران ناشی شده و منشا رانت­های غیرمولد در این صنعت هستند. این رانت­ها، که تاثیرات سوئی بر بهره­وری و رقابت­پذیری شرکت­های خودروسازی و کیفیت و قیمت محصولات آنان می­گذارند، مانع توسعه صنعت خودرو در ایران هستند. بنابراین خروج از وضع نامناسب فعلی و توسعه صنعت خودرو، مستلزم توافق فرادستان در خصوص رفع محدودیت­های مذکور و جایگزینی رانت غیرمولد با رانت مولد در این صنعت است. لازمه این توافق نیز درک ضرورت توجه به تولید فناورانه و نقش و جایگاه صنعت خودرو در گستره تولیدات کارخانه­ای و قابلیت آن برای ایفای نقش پیشران در توسعه صنعتی توسط فرادستان است. تقویت چنین بینشی در فرادستان می­تواند سرمنشا تحولات گسترده­ای برای کاهش فقر و نارضایتی­های اجتماعی و افزایش ثروت و رفاه، تقویت موقعیت ائتلاف حاکم، حل و تعدیل مشکلات درهم­تنیده و فزاینده داخلی و چالش­های منطقه­ای و جهانی کشور و دستیابی احتمالی آن به توسعه متوازن و پایدار باشد. 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابطحی، سیدمصطفی؛ مطلبی، مسعود و امامی، قاسم (1402). تحلیل آسیب­شناسانه اقتصاد سیاسی دولت­های نهم و دهم مبتنی بر نظم اجتماعی داگلاس نورث. فصلنامه علمی جامعه­سناسی سیاسی انقلاب اسلامی، (2).
اژدری، علی‌اصغر و شجاعی، سعید (1394). آسیب‌شناسی صنعت خودروی کشور و ارائه راهکارهای برونرفت از چالش‌های موجود در راستای سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی. مرکز پژهش‌های مجلس، دفتر مطالعات انرژی، صنعت و معدن، شماره مسلسل 14593.
اسماعیلی، احمد؛ قاضی نوری، سید سروش؛ نقی‌زاده، محمد؛ بامداد صوفی، جهانیار و منطقی، منوچهر (1400).  الگوی توسعه صنعتی در صنعت قطعه‌سازی خودرو: بینشهایی برای درک واقعیت کنونی. نشریه بهبود مدیریت، (51).
اشرف، احمد (1359). موانع تاریخی رشد سرمایه داری در ایران: دوره قاجاریه. تهران: پیام.
امیری، علینقی؛ ندیری، محمد و جعفرتاش امیری، برزین (1398). تحلیلی بر سیاست­های حمایت از تولید و توصیه‌هائی برای بهبود آن؛ مطالعه موردی: صنعت خودروسازی ایران. فصلنامه علمی ـ پژوهشی سیاست‌گذاری عمومی، (4).
باقری مقدم، ناصر و مهاجری، آیدا (1397). طراحی چهارچوب مفهومی جهت تدوین جهش فناورانه در ایران. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور.
پویش فکری توسعه (1402). کتاب توسعه: کتاب یک 1401. اصفهان: فرهنگ مردم.
جهانگرد، اسفندیار (1385). صنعت خودروسازی و جایگاه آن در اقتصاد ایران. پژوهشنامه اقتصادی، (23).
حاجی‌حسینی، حجت‌اله؛ رمضانپور نرگسی، قاسم؛ میرعمادی، طاهره و دینی ترکمانی، علی (1399). دولت توسعه‌گرا، سیاست صنعتی، توسعه فناورانه: ارزیابی علل عملکرد متفاوت صنعت خودروسازی ایران، چین و مکزیک. فصلنامه سیاست‌گذاری عمومی، (4).
رضاقلی، علی (1385). نهادهای غارتی در اقتصاد ایران (اگر نورث ایرانی بود). اقتصاد و جامعه، (7).
رضاقلی، علی (1402). سراب­گرایی صنعتی در نظام قبایلی ایران. تهران: نهادگرا.
رنجبرکی، علی (1400). اقتصاد سیاسی توسعه خواهی دولت در ایران، بررسی نظریه باز و محدود داگلاس نورث در دوره جمهوری اسلامی. دو فصلنامه علمی پژوهش سیاست نظری، (30).
زمانی، رضا (1389). تحلیل تغییرات نظم اجتماعی ایران از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی. فصلنامه پژوهشنامه اقتصادی، (16).
ساعی، احمد؛ حسینی­گلی، سید اسماعیل (1396). مطالعه تطبیقی سیاست‌گذاری ایران و کره جنوبی در عرصه صنعت خودرو. فصلنامه مطالعات روابط بین‌الملل، (39).
سهرابی، طهمورث؛ عدالتیان شهریاری، جمشید و لطفی حقیقت، مجید (1402). طراحی مدل توسعه نوآوری­های فناورانه در اکوسیستم خودرهای تجاری گروه صنعتی ایران خودرو: مطالعه­ای با ریکرد داده بنیاد. فصلنامه علمی بهبود مدیریت، 17(4).
سیداصفهانی، میرمهدی و کریمی کاشانی، امیرحسین (1383). طراحی و تبیین الگوی توسعه تکنولوژی صنعت خودرو در ایران با تأکید بر استراتژی توسعه صادرات. فصلنامه مدرس علوم انسانی، 9(2).
طباطبائیان، سید حبیب‌اله؛ معادی رودسری، محمدحسن و رادفر، رضا (1398). الزامات خودروسازشدن در عرصه جهانی؛ نگاهی به وضعیت صنعت خودروسازی ایران. فصلنامه مجلس و راهبرد، (98).
عجم اوغلو، دارون و رابینسون، جیز.ای (1395). چرا کشورها شکست می‌خورند. ترجمه پویا جبل عاملی و محمدرضا فرهادی‌پور، تهران: دنیای اقتصاد.
عظیمی­فشی، علیمردان؛ قاری سید فاطمی، سید محمد؛ نیاورانی، صابر و گرجی ازندریانی، علی­اکبر (1400). مداخله دولت در صنعت خودروسازی با تأکید بر مؤلفه­های مدیریت توسعه پایدار کشوری. فصلنامه جغرافیا و برنامه­ریزی منطقه‌ای، (3).
فرتوک­زاده، حمیدرضا و طهماسبی، سیامک (1399). حلقه مفقوده سیاست­گذاری صنعتی در صنعت خودروسازی ایران: تأملی دوباره در خصوص مشکلات خودروسازی. نشریه بهبود مدیریت، 14(3).
قاراخانی، سلمان؛ رنانی، محسن؛ کریمی، زهرا و مؤمنی، فرشاد (1400). ایران در زیر چتر حاکمیت طبیعی: مطالعه موردی عصر پهلوی دوم. نشریه پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، (42).
مرکز پژوهش­های مجلس شوای اسلامی، گزارش آسیب‌شناسی وضعیت مالی شرکت‌های ایران­خودرو و سایپا و ارائه پیشنهادهای اصلاحی، دفتر مطالعات اقتصادی (گروه بازارها و نهادهای مالی)، خرداد 1401، شماره مسلسل 18276
مرکز پژوهش­های مجلس شوای اسلامی، گزارش تحلیلی بر ساختار مالکیت دو بنگاه خودروسازی ایران­خودرو و سایپا و الزامات اصلاح آن، دفاتر مطالعات انرژی، صنعت و معدن (گروه صنعت) و مطالعات اقتصادی (گروه کسب‌وکار و تنظیم‌گری بخشی)، خرداد 1402، شماره مسلسل 19005
مرکز پژوهش­های مجلس شوای اسلامی، گزارش مسئله قیمت­گذاری خودرو در ایران، دفاتر مطالعات انرژی، صنعت و معدن (گروه صنعت) و مطالعات اقتصادی (گروه کسب‌وکار و تنظیم­گری بخشی)، مرداد 1402، شماره مسلسل 19177
مؤمنی، فرشاد و زمانی، رضا (1392). تحلیل الگوی توسعه ایران بین دو انقلاب مبتنی بر اقتصاد سیاسی و نظم اجتماعی. فصلنامه راهبرد، (69).
مؤمنی، فرشاد؛ شاکری، عباس؛ عرب مازاریزدی، علی و عظیمی دخت شورکی، سید محسن (1398). تحلیلی بر ویژگی‌های سیاست­های ضدفساد با تأکید بر ساختار نظم اجتماعی. نشریه علمی سیاست‌گذاری اقتصادی، (21).
نورث، داگلاس (1396). فهم فرآیند تحول اقتصادی. ترجمه میرسعید مهاجرانی و زهرا فرضی‌زاده، تهران: انتشارات نهادگرا.
نورث، داگلاس؛ والیس، جان و وینگاست، باری (1401). خشونت و نظم­های اجتماعی؛ چهارچوب مفهومی برای تفسیر تاریخ ثبت شده بشر. ترجمه جعفر خیرخواهان و رضا مجیدزاده، تهران: انتشارات روزنه.
نورث، داگلاس؛ والیس، جان و وینگاست، باری (1396). در سایه خشونت؛ سیاست، اقتصاد و مسائل توسعه. ترجمه محسن میردامادی و محمدحسین نعیمی‌پور، تهران: انتشارات روزنه.
 
Davodi, Parviz & Kaboli, Khadijeh (2008). The Comparative Advantage Analysis in Automotive Industry and It’s Parts. Journal of Economic Researches, 8(28), 199-221.

  • تاریخ دریافت 14 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 11 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 28 فروردین 1404