1
استادیار گروه سیاسی، دفاعی ـ امنیتی پژوهشکده تحقیقات راهبردی، تهران، ایران
2
دانشیار گروه مطالعات منطقه دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/es.2026.440745.1736
چکیده
تعریف اقتصاد دریامحور که در ادبیات جهانی عموماً با عنوان اقتصاد آبی[1] از آن یاد میشود، استفاده پایدار از ظرفیت منابع و گسترههای آبی اعم از اقیانوسها، دریاها، دریاچهها و جزایر بهمنظور توسعه، رشد اقتصادی، بهبود وضعیت معیشت، ایجاد اشتغال و نهایتاً افزایش تولید ناخالص داخلی است؛ بنابراین اقتصاد آبی بهعنوان یک چهارچوب و سیاست برای فعالیتهای اقتصادی پایدار دریایی و همچنین فناوریهای جدید مبتنی بر دریا عمل میکند. کشور ایران با قرارگرفتن در کنار خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر یک کشور دریایی محسوب شده و دارای مزیتهایی همچون موقعیت ژئوپلیتیک، منابع غنی انرژی، نقشآفرینی بهعنوان کریدور شمال ـ جنوب در منطقه جنوب غرب آسیا، دسترسی به آبهای آزاد و اشتغالزایی بالا است. در این نوشتار با روش کیفی ـ تفسیری تلاش خواهد شد به این سؤال مهم پاسخ داده شود که مهمترین الزامات و ضرورتها و چالشهای اقتصاد آبی کدامند و چه راهکارهایی برای حل و رفع چالشها میتوان مطرح نمود. فرضیهای که در این راستا مطرح میشود به این شکل میتوان بیان کرد که اقتصاد دریا با رفع چالشهای موجود در آن یکی از مهمترین ارکان قدرت و ضرورتهای قدرت هر کشوری محسوب میشود. بدینترتیب در یک چهارچوب منطقی ابتدائاً ضمن ارائه تعریف مفهوم اقتصاد آبی و بررسی الزامات و ضرورت توسعه اقتصاد دریا، به بررسی چالشهای اقتصاد آبی پرداخته و در پایان، پیشنهاداتی در خصوص استفاده بهینه از این موقعیت راهبردی در عرصه اقتصاد دریامحور کشور ارائه گردد.
