فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

اقتصاد آبی، الزامات، ضرورت‌ها و چالش‌ها (با تأکید بر سیاست‌های توسعه دریامحور)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه سیاسی، دفاعی ـ امنیتی پژوهشکده تحقیقات راهبردی، تهران، ایران
2 دانشیار گروه مطالعات منطقه دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/es.2026.440745.1736
چکیده
تعریف اقتصاد دریامحور که در ادبیات جهانی عموماً با عنوان اقتصاد آبی[1] از آن یاد می‌شود، استفاده پایدار از ظرفیت منابع و گستره‌های آبی اعم از اقیانوس‌ها، دریاها، دریاچه‌ها و جزایر به‌منظور توسعه، رشد اقتصادی، بهبود وضعیت معیشت، ایجاد اشتغال و نهایتاً افزایش تولید ناخالص داخلی است؛ بنابراین اقتصاد آبی به‌عنوان یک چهارچوب و سیاست برای فعالیت‌های اقتصادی پایدار دریایی و همچنین فناوری‌های جدید مبتنی بر دریا عمل می‌کند. کشور ایران با قرارگرفتن در کنار خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر یک کشور دریایی محسوب شده و دارای مزیت‌هایی همچون موقعیت ژئوپلیتیک، منابع غنی انرژی، نقش‌آفرینی به‌عنوان کریدور شمال ـ جنوب در منطقه جنوب غرب آسیا، دسترسی به آب‌های آزاد و اشتغال‌زایی بالا است. در این نوشتار با روش کیفی ـ تفسیری تلاش خواهد شد به این سؤال مهم پاسخ داده شود که مهم‌ترین الزامات و ضرورت‌ها و چالش‌های اقتصاد آبی کدامند و چه راهکارهایی برای حل و رفع چالش‌ها می‌توان مطرح نمود. فرضیه‌ای که در این راستا مطرح می‌شود به این شکل می‌توان بیان کرد که اقتصاد دریا با رفع چالش‌های موجود در آن یکی از مهم‌ترین ارکان قدرت و ضرورت‌های قدرت هر کشوری محسوب می‌شود. بدین‌ترتیب در یک چهارچوب منطقی ابتدائاً ضمن ارائه تعریف مفهوم اقتصاد آبی و بررسی الزامات و ضرورت توسعه اقتصاد دریا، به بررسی چالش‌های اقتصاد آبی پرداخته و در پایان، پیشنهاداتی در خصوص استفاده بهینه از این ‌موقعیت راهبردی در عرصه اقتصاد دریامحور کشور ارائه گردد.



[1]. Blue Economy
کلیدواژه‌ها

استادی جعفری، مهدی (17 آذر 1401). ظرفیت مغفول بخش دریا در اشتغال زایی/ قطب‌های تجاری جهان در مناطق ساحلی قرار گرفته اند. قابل دسترسی در سایت خبرگزاری دانشجو: https://snn.ir/fa/news/1047863
استادی جعفری، مهدی (23/10/1400). اقتصاد آبی و مزایای به‌کارگیری گفتمان اقتصاد دریامحور. روزنامه اقتصاد سرآمد، (1260)، صفحه شماره 2، قابل دسترسی در سایت: https://eghtesadsaramad.ir/Newspaper/item/82091
اسماعیل نیا، علی‌اصغر و عادلی، افشین (بی‌تا). بررسی عملکرد شیلات در برنامه اول و دوم توسعه. مجله برنامه و بودجه، (69 و 70).
الهویری‌زاده، رضا (1397). تبیین نقش عوامل جغرافیای انسانی در قدرت دریایی کشورها. مجله پژوهش‌های جغرافیای سیاسی، سال سوم، (3).
امیری، علی (1399). تبیین نقش نیروی دریایی در قدرت جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه ژئوپلیتیک، سال شانزدهم، شماره اول، بهار.
به هنگام (1388). لزوم توسعه گردشگری دریایی. قوانین بازدارنده، (3).
پاشازاده، میلاد (1403). چرا توسعه دریامحور و اقتصاد دریا برای اقتصاد ایران مهم است؟. منتشر شده در پایگاه گفتمان دریا به نشانی:
 https://goftemandarya.com/3151
پوراحمد، احمد؛ فردوسی، سجاد و شاه محمدی، حمیدرضا (1395). بررسی شاخص‌های گردشگری دریایی در استان‌های ساحلی ایران. فصلنامه علوم و فناوری دریا، (78).
توماج، یحیی؛ همت‌جو، رضا و بچاری لفته، محمدرضا (1396). بررسی جایگاه حمل‌ونقل دریایی در توسعه تجارت بین‌الملل ایران. هشتمین کنفرانس بین‌المللی مدیریت و حسابداری و پنجمین کنفرانس کارآفرینی و نوآوری‌های باز.
ثامنی، امیر (1403). اقتصاد دریامحور؛ یک ضرورت دیریافته. دنیای اقتصاد، (6249).
جبرائیلی تبریزی، مهدی (12 دی 1401). اقتصاد دریا محور راهبردی در راستای اقتصاد مقاومتی. سرویس خبری کیهان، قابل دسترس در سایت: https://kayhan.ir/fa/news/257088
جعفری، حسن؛ سعیدی، سید ناصر و جعفری، حمید (1391). توسعه بنادر کشور راهبردی مؤثر در توسعه دریامحور. اولین همایش ملی توسعه سواحل مکران و اقتدار دریایی جمهوری اسلامی ایران.
حقی وایقان، علی (1394). پرورش ماهی دریچه به سوی اقتصاد مقاومتی، تولید و اشتغال. گروه اقتصادی خبرگزاری فارس، قابل دسترسی در سایت: https://www.farsnews.ir/news/13960328000421
دهقانی، سارا؛ بنی حبیب، محمدابراهیم و گلابی، محمدرضا (1398). حکمرانی آب در ایران: چالش‌ها و راهکار‌ها. فصلنامه مهندسی آب، 7(4).
روزنامه ایران (1402). رشد اقتصاد دریامحورتوسعه همه‌جانبه سواحل و بنادر. شماره 8323.
رهبر قاضی، محمودرضا و طالعی حور، رهبر (1403). چالش‌های حکمرانی آب در ایران: بررسی علل و پیامدها از منظر داده‌بنیاد. فصلنامه سیاست، 54(3).
سلطانمرادی، محمد (1398). اقتصاد دریامحور راهبردی برای حال و آینده. ایرنا، قابل دسترسی در سایت: https://khabarban.com/a/25404577
سیف، محمدسعید؛ اژدری، علیا صغر و شجاعی، سعید (1397). نقش و جایگاه صنایع دریایی در اقتصاد ایران (با نگاهی به احکام قانون برنامه ششم توسعه و راهکارهای اجرایی دستیابی به اهداف صنایع دریایی). مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات انرژی، صنعت و معدن (گروه صنعت).
صفارزاده، محمود؛ عزیزآبادی، ابراهیم؛ حمیدی، حمید و شهبا، محمدعلی (1388). حمل‌ونقل دریایی. تهران: اسرار دانش.
طاهری، امیرحسین (21 بهمن 1398). اقتصاد دریامحور، چالش‌ها و راهکارها. سایت تحلیلی راهبرد ملی، قابل دسترس در سایت: http://www.nationalstrategy.ir     
طحانی، غلامرضا و فراست، مجید (1391). توسعه سواحل مکران، اقتدار دریایی جمهوری اسلامی ایران، آمایش سرزمینی و پدافند غیرعامل. اولین همایش ملی توسعه سواحل مکران و اقتدار دریایی جمهوری اسلامی ایران.
عابدین‌زاده، حسن؛ شجاعی، شهرام و بکایی، افشین (1402). نقش نیروی دریایی راهبردی ارتش جمهوری اسلامی ایران در ارتقاء قدرت دریایی. قابل دسترسی در سایت اقتصاد سرآمد به نشانی:
عبادی، رضوان (1399). مطالعه اقتصاد آبی و چالش‌های مربوط به توسعه‌ی آن. منتشر شده در نهمین کنفرانس بین‌المللی پژوهش در مدیریت، اقتصاد و توسعه.
عسکری، احسان و سایبانی، مصباح (1394). بررسی ظرفیت‌های اقتصاد دریا محور در حوزه کشاورزی و استحصال آب با رویکرد اقتصاد مقاومتی. سومین کنفرانس بین‌المللی اقیانوس شناسی خلیج فارس، تهران.
عسکری، احسان؛ سایبانی، مصباح و اعتماد، نادر (1395). بررسی ظرفیت‌های اقتصادی دریا و سواحل کشور در راستای مدل اقتصاد مقاومتی. دومین کنفرانس جامع و بین‌المللی اقتصاد مقاومتی، بابلسر.
عصر ایران (1403). طولانی‌ترین خط ساحلی جهان در کدام شهر و کشور است؟. قابل بازدید در سایت: https://www.asriran.com/fa/news/978560
فرزین، سینا (1402). صنعت حمل‌ونقل دریایی. ماهنامه بورس، (222 و 223).
کاظمی آسیابر، علیرضا (تیرماه 1390). پیامدهای زیست محیطی توسعه بنادر. ماهنامه بندر و دریا، (180).
لطیفیان، احمد و مولوی، هما (15 خرداد 1394). اهمیت صنعت گردشگری دریایی در توسعه شهر گیلان. اولین کنفرانس مدیریت و کارآفرینی در شرایط اقتصاد مقاومتی.
محسنی، سیدحسن و گلکار، حمیدرضا (1390). محیط زیست، آلودگی آب، چالش‌ها و راهکارها. منتشر شده در پنجمین همایش ملی مهندسی محیط زیست.
مطلبی کربکندی، محمدعلی و زارع زردینی، علی (1401). راهکارهای توسعه اقتصاد دریامحور در راستای نیل به اهداف اقتصاد مقاومتی. فصلنامه اقتصاد دفاع، سال ششم، (22).
ملکی، حوریه (30 تیر 1401). سهم ایران فقط 2 درصد. روزنامه جام جم، شماره 6265.
 
Biggs, D.; Hicks, C. C.; Cinner, J. E. & Hall, C. M. (2015). Marine Tourism in the Face of Global Change: The Resilience of Enterprises to Crises in Thailand and Australia. Ocean & Coastal Management, 105(2), 65-74.
Gössling, S.; Hall, C. M. & Scott, D. (2018). Coastal and Ocean Tourism. In “The Handbook of Marine Environment Protection”, Springer.
 Guo, Z.; Robinson, D. & Hite, D. (2017). Economic Impact of Mississippi and Alabama Gulf Coast Tourism on the Regional Economy. Ocean & Coastal Management, 145(4), 52-61.
Hoffmann, J. & Kumar, S. (2013). Globalisation - The Maritime Nexus. In “The Handbook of Maritime Economics and Business”, Routledge.
Michaelowa, A. & Krause, K. (2000). International Maritime Transport and Climate Policy. Intereconomics, 35(3), 127-136.
Ng, A. K. & Wilmsmeier, G. (2012). The Geography of Maritime Transportation: Space as a Perspective in Maritime Transport Research. Maritime Policy & Management, 39(2), 127-132.
Papageorgiou, M. (2016). Coastal and Marine Tourism: A Challenging Factor in Marine Spatial Planning. Ocean & Coastal Management, 129(2), 44-48.
Sletmo, G. K. (2001). The End of National Shipping Policy? A Historical Perspective on Shipping Policy in a Global Economy. International Journal of Maritime Economics, 3(4), 333-350
Stopford, M. (2008). Maritime Economics. United Kingdom: Routledge.

  • تاریخ دریافت 14 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 14 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 16 بهمن 1404