فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

اثر متغیرهای کلان اقتصادی بر ناترازی صندوق‌های بازنشستگی ایران: دلالت‌هایی برای تحقق بند سوم سیاست‌های کلی تأمین اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد مدیریت مالی دانشگاه گیلان، گیلان، ایران.
2 استادیار گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران
3 دانشیار گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران
10.22034/es.2026.546438.1893
چکیده
در سال‌های اخیر وضعیت مالی و اقتصادی صندوق‌های بازنشستگی در کشور به‌دلیل نوسانات شدید در اقتصاد کلان دچار چالش شده است و جهت ایفای تعهدات خود با کسری روبه‌رو شــده‌اند. با توجه به اهمیت ثبات عملکرد مالی صندوق‌های بازنشســتگی، پژوهش حاضر به بررسی تأثیر متغیرهای کلان اقتصادی تعیین‌کننده از قبیل نرخ رشد اقتصادی، نقدینگی، تورم، نرخ ارز، نرخ بهره، درآمدهای نفتی، کسری بودجه دولت و تحریم‌ها بر ثبات مالی در صندوق‌های بازنشستگی و رتبه‌بندی آن‌ها می‌پردازد. برای بررسی وضعیت متغیرهای موجود از آزمون تی تک‌نمونه‌ای استفاده شده است. جهت آزمون صحت الگوی نظری پژوهش و محاسبه ضرایب تأثیر از روش مدل‌یابی معادلات ساختاری به‌وسیله نرم‌افزار PLS استفاده شد. به‌منظور اولویت‌بندی مؤلفه‌های مؤثر، پرسش‌نامه‌ای تهیه گردید که با مشارکت ۵۹ نفر از اساتید دانشگاه و خبرگان و متخصصان بازار سرمایه و صندوق‌های بازنشستگی در گیلان و تهران که از طریق نمونه‌گیری هدفمند و از نوع گلوله برفی انتخاب شده بودند، تکمیل شد و نتایج حاصل از آن تحلیل عاملی شد. از دیدگاه خبرگان نتایج پژوهش نشان می‌دهد که کسری بودجه دولت با ضریب استاندارد ( ) بیش‌ترین تأثیر و تحریم‌ها با ضریب استاندارد ( ) کم‌ترین تأثیر را بین متغیرها بر بحران در صندوق‌های بازنشستگی دارند. همچنینبرابر با ۰.۷۳۹ و مقدار GOF معادل ۰.۵۷۰ محاسبه شد که نشان از برازش کلی قوی و بسیار مناسب مدل پژوهش دارد. پژوهش حاضر می‌کوشد با بررسی و رتبه‌بندی متغیرها، به سیاست‌گذاری مناسب جهت تحقق اهداف بند سوم سیاست‌های کلی تأمین اجتماعی کمک نماید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابراهیمی، ایلناز و همتی، مریم (۱۳۹۷). نقش و اثرگذاری صندوق‌های بازنشستگی درثبات مالی اقتصاد ایران. بیست‌و‌هشتمین همایش سالانه سیاست‌های‌ پولی و ارزی اصلاحات ساختاری برای ثبات مالی (ص۲۱-۱). تهران: پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.
ادبی فیروزجایی، باقر (۱۳۹۶). چالش‌ها و راهکارهای صندوق‌های بازنشستگی در ایران: مطالعه موردی صندوق بازنشستگی نیروهای مسلح. فصلنامه اقتصاد دفاع، ۲(۶)، ۱۱-۳۰ .
افراسیابی، هادی (۱۴۰۲). ناپایداری صندوق‌های بازنشستگی. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (شماره مسلسل: ۱۹۲۸۳).
باقری، آیدین؛ مجتهدی، محمدرضا؛ ملکوتی، حسین و نعیمی، عمران (۱۴۰۰). ساختار و قواعد صندوق‌های بازنشستگی در نظام حقوقی ایران و کشورهای اتحادیه اروپا از دیدگاه جامعه‌شناسی حقوق. مطالعات جامعه‌شناسی، ۱۴(۵۰)، ۱۴۳-۱۶۷.
جلیلی، طیبه و مسلمی، رضا (۱۳۹۳). شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر تسهیل اجرای سیستم بازنشستگی چندلایه. پژوهشنامه بیمه، ۲۹(۲)، ۱۸۳-۲۰۹ (شماره مسلسل ۱۱۴).
خورشیدی، مونا و میرهبیگی، وحید (۱۴۰۲). عوامل برسازنده بحران صندوق‌های بازنشستگی در ایران از نگاه ذی‌نفعان (با تمرکز بر سازمان تأمین اجتماعی). بررسی مسائل اجتماعی ایران، ۱(۱۴)، ۲۳۲-۲۰۳.
داوری، علی و رضازاده، آرش (۱۳۹۳). مدل‌سازی معادلات ساختاری با نرم‌افزار PLS، تهران: جهاد دانشگاهی.
راغفر، حسین و اکبربیگی، سپیده (۱۳۹۴). تأثیر تغییرات نرخ جایگزینی در صندوق بازنشستگی تأمین اجتماعی بر موجودی سرمایه، عرضه نیروی کار و پس‌انداز. فصلنامه پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی، ۲۳(۷۵)، ۷۵-۴۵.
سرمد، زهرا؛ بازرگان، عباس و حجازی، الهه (۱۳۸۶). روش‌های تحقیق در علوم رفتاری. تهران: آگه.
غلامی، عاطفه )۱۴۰۱). تبیین وضعیت صندوق‌های بازنشستگی. ماهنامه علمی امنیت اقتصادی، ۱۰(۱)، ۱۱۰-۹۹.
قاسمی‌سیانی، مهدی (۱۴۰۳). بررسی عملکرد سرمایه‌گذاری‌های صندوق بازنشستگی کشوری. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
کریمیان، زهرا (۱۴۰۱). تحلیل پایداری مالی صندوق‌های بازنشستگی تأمین اجتماعی با استفاده از پویایی سیستم‎‌ها درافق زمانی ۱۴۳۰. فصلنامه تأمین اجتماعی، ۱۸(۲)، ۱۳-۳۶.
گلاب، سمانه (۱۴۰۰). پایداری مالی صندوق، برررسی گذشته، پیش‌بینی آینده. تهران: مؤسسه راهبردهای بازنشستگی صبا.
گلاب، ســمانه و جعفری، هدی (۱۳۹۶). پایداری مالی صندوق بازنشســتگی کشوری در سناریوهای مختلف. مؤسسه راهبردهای بازنشستگی صبا.
مرادی، محمدحسین (۱۴۰۳). بررسی عملکرد سرمایه‌گذاری‌های صندوق بازنشستگی کشوری. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
مطهری، محمد (۱۳۹۹). بررسی رابطه کسری بودجه و پایداری مالی صندوق‌های بازنشستگی. مجله مدیریت مالی، ۱۵(۲)، ۴۵-۶۰.
ملک اخلاق، اسماعیل؛ میرعسکری، سید رضا و امین، محدثه (1399). بررسی تأثیر استراتژی‌های بازاریابی بر عملکرد بازاریابی شرکت‌های صنایع پوشاک و ساختمانی در شرایط رکود اقتصادی. نشریه علمی راهبردهای بازرگانی، 15(12)، 49-65.
میر، سیدجواد؛ گنجیان، مهدی و فروهش تهرانی، غلامرضا (۱۳۹۳). چالش‌ها و راهکارهای صندوق‌های بازنشستگی در ایران مطالعه موردی صندوق بازنشستگی جهاد کشاورزی. فصلنامه سیاست‌های راهبردی و کلان، ۲(۷)، ۱۱۱ -۱۳۹.
نیک‌بین، سعید (۱۴۰۱). تأثیر متغیرهای کلان اقتصادی بر بحران صندوق‌های بازنشستگی: مطالعه موردی ایران. پژوهش‌های اقتصادی، ۲۸(۱)، ۷۵-۹۰.
یوسفی قلعه‌رودخانی، محمدعلی (۱۳۹۶). بررسی چالش‌های صندوق بازنشستگی و ارایه راهکارهای عملی. مجله علمی تخصصی رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، ۱(۱)، ۹۵-۱۱۱.
 
Andonov, A. & D. Rauh, J. (2022). The Return Expectations of Public Pension Funds. The Review of Financial Studies, 3777–3822.
Bonizzi, B.; Churchill, J. & Kaltenbrunner, A. (2023). UK pension funds’ patience and liquidity in the age of market-based finance. New Political Economy, 28(5), 780-798.
Chen, X. (2022). The Aging Trend of Insureds and Stochastics Evaluation of financial sustainability of Basic Pension in China. Frontiers in public Health, (10).
Finke, R. & Sabatini, M. (2016). Pension sustainability index 2016. Allianz International pension paper, Germany, Munich. https://www.fiapinternacional.org/wp-content/ uploads/2016/10/ Pension-index-2016.pdf.
Grujic, M. (2019). The Relationship of Pension Funds with Financial Markets Development. JCEBI, 6(2), 51–68.
Haiyang, w. & Yujiao, L. (2021). Analysis of Chinas Pension Financial sustainability Based on Actuarial Model and Confidence Interval Theory. In 2021 International Conference on Computer Engineering and Artificial Intelligence (ICCEAI)(pp. 48-52). IEEE.
IMF. (2025). Pension funds and financial stability. Global Financial Stability Note.
Krpan, M.; Pavkovic, A. & Zmuk, B. (2020). Cluster analysis of new EU member states pension system. Interdisciplinary Description of Complex systems: INDECS, 18(2-B), 208-222.
Magnani, R. (2018). Whats gone wrong in the design of PAYG systems?. (hal-01966571).
Mangla, N. (2023). Impact of macroeconomic variables on performance of pension funds. ScitePress.
Mavlutova, I.; Titova, S. & Andris, F. (2016). Pension System in Changing Economic Environment: Case of Latvia. Procedia Economics and Finance, (39), 219–228.
OECD. (2024). OECD Pensions Outlook 2024. Paris: OECD Publishing.
Pokorny, L. (2022). Assessing sustainability of the PAYG systems in the Czech Republic and the Effect of Automatic Balance Mechanis.
Sadler, A. (2024). Variable rate premiums and defined benefit pension funding. Journal of Business Finance & Accounting published by John Wiley & Sons Ltd., 1–31.
Verejan, O.; Bradu, M.; Harbu, E.; Tacu, M. & Verejan, V. (2018). Indicatori statistici de analizasi monitorizare a sistemului public de pensii. Economica, 104(2), 117-144.

  • تاریخ دریافت 26 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 01 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 05 آبان 1404