بررسی اعتبار الگوی ارزیابی بانکداری اسلامی در ایران در راستای برنامه کلان نظام برای اصلاح نظام بانکی کشور

نادعلی, کمال; احمدی, فائق; مرادی شهدادی, خسرو; خدادادی, داود

doi:10.22034/es.2025.551815.1901

بررسی اعتبار الگوی ارزیابی بانکداری اسلامی در ایران در راستای برنامه کلان نظام برای اصلاح نظام بانکی کشور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

کمال نادعلی ¹

فائق احمدی ²

خسرو مرادی شهدادی ²

داود خدادادی ³

¹ گروه مالی، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران.

² گروه مدیریت مالی، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران

³ گروه حسابداری، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران

10.22034/es.2025.551815.1901

چکیده

هدف از این پژوهش، بررسی اعتبار الگوی ارزیابی بانکداری اسلامی در ایران در راستای برنامه کلان نظام برای اصلاح نظام بانکی کشور است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش توصیفی ـ پیمایشی است. جامعه آماری شامل160 نفر از مدیران، معاونان و رؤسای 12 بانک دولتی و خصوصی کشور است که آشنایی به بانکداری اسلامی داشتند. با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونه‌گیری تصادفی ساده بر اساس حجم جامعه، حجم نمونه 113 نفر به‌دست آمد که به‌دلیل نرخ بی پاسخی 10 درصد بیش‌تر، یعنی 127 پرسش‌نامه پخش و در نتیجه 122 پرسش‌نامه برگشت داده شد. داده‌ها با ابزار پرسش‌نامه جمع‌آوری شد و روایی از طریق روایی صوری، محتوایی (با CVR لاوشه) و پایایی با آلفای کرونباخ (۰.۸۱۴) بررسی گردید. در این پژوهش از مدل‌سازی سازه مرتبه دوم از نوع بازتابی ـ بازتابی با روش حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) در نرم‌افزار SMART PLS استفاده شد. یافته‌های این پژوهش حاکی از اعتبار و کفایت الگوی ارزیابی بانکداری اسلامی در ایران است. هر ۱۳ شاخص بررسی‌شده به‌طور معناداری با هسته مدل مرتبط هستند که نشان‌دهنده ارتباط قوی این شاخص‌ها با مدل است. شاخص‌های «استقرار سازوکار‌های نظارت و تطبیق شرعی» (β=۰.۸۴۵، T=۷.۸۰۷) و «مدیریت امانتداری» (β=۰.۷۸۹، T=۷.۳۳۰) قوی‌ترین تأثیر را دارند، در‌حالی‌که «حمایت از رفاه و توسعه اقتصادی پایدار» (β=۰.۵۶۹، T=۳.۵۵۲) کم‌ترین تأثیر را دارد؛ اما همچنان معنادار است. شاخص‌های برازش مدل (SRMR=۰.۰۵، NFI=۰.۹۲، GOF=۰.۷۷۳) نشان‌دهنده تطابق بسیار خوب مدل با داده‌ها است. همچنین، پایایی مدل با آلفای کرونباخ (۰.۷۷۶-۰.۸۵۴) و AVE (۰.۷۶۹-۰.۸۱۰) تأیید شد که بیانگر قدرت پیش‌بینی بالا و اعتبار درونی قوی مدل است. یافته‌های این پژوهش بر پایه تحلیل داده‌های جمع‌آوری‌شده از مدیران بانکی، کفایت ساختاری و ارتباط معنادار شاخص‌های پیشنهادی با مفهوم کلی ارزیابی بانکداری اسلامی را تأیید می‌کند. این الگو، با پوشش ابعاد شرعی، اخلاقی، اجتماعی و عملیاتی، چهارچوبی منسجم برای سنجش عملکرد بانک‌های اسلامی در ایران ارائه می‌دهد و می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای مطالعات تجربی بعدی و توسعه ابزارهای ارزیابی بومی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

عملکرد بانکداری اسلامی

نظارت و تطبیق شرعی

رعایت اصول فقهی و شرعی

مبارزه با فساد و رانت