فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

بررسی اعتبار الگوی ارزیابی بانکداری اسلامی در ایران در راستای برنامه کلان نظام برای اصلاح نظام بانکی کشور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه مالی، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران.
2 گروه مدیریت مالی، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران
3 گروه حسابداری، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران
چکیده
هدف از این پژوهش، بررسی اعتبار الگوی ارزیابی بانکداری اسلامی در ایران در راستای برنامه کلان نظام برای اصلاح نظام بانکی کشور است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش توصیفی ـ پیمایشی است. جامعه آماری شامل160 نفر از مدیران، معاونان و رؤسای 12 بانک دولتی و خصوصی کشور است که آشنایی به بانکداری اسلامی داشتند. با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونه‌گیری تصادفی ساده بر اساس حجم جامعه، حجم نمونه 113 نفر به‌دست آمد که به‌دلیل نرخ بی پاسخی 10 درصد بیش‌تر، یعنی 127 پرسش‌نامه پخش و در نتیجه 122 پرسش‌نامه برگشت داده شد. داده‌ها با ابزار پرسش‌نامه جمع‌آوری شد و روایی از طریق روایی صوری، محتوایی (با CVR لاوشه) و پایایی با آلفای کرونباخ (۰.۸۱۴) بررسی گردید. در این پژوهش از مدل‌سازی سازه مرتبه دوم از نوع بازتابی ـ بازتابی با روش حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) در نرم‌افزار SMART PLS استفاده شد. یافته‌های این پژوهش حاکی از اعتبار و کفایت الگوی ارزیابی بانکداری اسلامی در ایران است. هر ۱۳ شاخص بررسی‌شده به‌طور معناداری با هسته مدل مرتبط هستند که نشان‌دهنده ارتباط قوی این شاخص‌ها با مدل است. شاخص‌های «استقرار سازوکار‌های نظارت و تطبیق شرعی» (β=۰.۸۴۵، T=۷.۸۰۷) و «مدیریت امانتداری» (β=۰.۷۸۹، T=۷.۳۳۰) قوی‌ترین تأثیر را دارند، در‌حالی‌که «حمایت از رفاه و توسعه اقتصادی پایدار» (β=۰.۵۶۹، T=۳.۵۵۲) کم‌ترین تأثیر را دارد؛ اما همچنان معنادار است. شاخص‌های برازش مدل (SRMR=۰.۰۵، NFI=۰.۹۲، GOF=۰.۷۷۳) نشان‌دهنده تطابق بسیار خوب مدل با داده‌ها است. همچنین، پایایی مدل با آلفای کرونباخ (۰.۷۷۶-۰.۸۵۴) و AVE (۰.۷۶۹-۰.۸۱۰) تأیید شد که بیانگر قدرت پیش‌بینی بالا و اعتبار درونی قوی مدل است. یافته‌های این پژوهش بر پایه تحلیل داده‌های جمع‌آوری‌شده از مدیران بانکی، کفایت ساختاری و ارتباط معنادار شاخص‌های پیشنهادی با مفهوم کلی ارزیابی بانکداری اسلامی را تأیید می‌کند. این الگو، با پوشش ابعاد شرعی، اخلاقی، اجتماعی و عملیاتی، چهارچوبی منسجم برای سنجش عملکرد بانک‌های اسلامی در ایران ارائه می‌دهد و می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای مطالعات تجربی بعدی و توسعه ابزارهای ارزیابی بومی مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

ابوالحسنی هستیانی، اصغر؛ امینی میلانی، مینو؛ شریف مقدسی، علیرضا و بیات، رحیم (۱۴۰۲). ارزیابی عملکرد بانکداری اسلامی در مقایسه با بانکداری متعارف در کشورهای منتخب. فصلنامه علمی ـ پژوهشی اقتصاد مقداری، ۲۰(۴)، ۱۸۰-۲۱۴.
پیکانی، پژمان؛ نوری، مجتبی؛ رحمانی، دنیا؛ رقائی، نگار و پیشوایی، میر سامان (۱۴۰۰). ارزیابی عملکرد بانک‌ها با استفاده از رویکرد ترکیبی تحلیل پوششی داده‌ها و برنامه‌ریزی آرمانی. دومین کنفرانس بین‌المللی چالش‌ها و راهکارهای نوین در مهندسی صنایع و مدیریت و حسابداری، دامغان.
شقاقی شهری، وحید؛ اکبریان، رضا؛ بصیری‌زاده، سمیرا و جلالوند، علیرضا (۱۴۰۳). بررسی تاریخی ـ نهادی موانع شکل‌گیری بانکداری اسلامی در ایران. جستارهای اقتصادی با رویکرد اسلامی، ۲۱(۴۱)، ۱۶۹-۲۰۶.
فرمان‌آرا، وحید و غفاری، فرهاد (۱۳۹۸). ارائه الگو و شاخص‌های ارزیابی و نظارت نظام بانکی ایران (بر اساس اسناد بالادستی، الگوها و تجارب بین‌المللی سایر کشورها). فصلنامه اقتصاد دفاع و توسعه پایدار، ۴(۱۲)، ۱۲۹-۱۴۹.
نادعلی، کمال؛ احمدی، فائق؛ مرادی شهدادی، خسرو و خدادادی، داود (۱۴۰۴). شاخص‌های ارزیابی بانکداری اسلامی در ایران. نشریه پیشرفت‌های مالی و سرمایه‌گذاری، ۶(۴).
 
Alzwi, A. S.; Jaber, J. J.; Rohuma, H. N. & Omari, R. A. (2024). Evaluation of total risk-weighted assets in Islamic banking through fintech innovations. Journal of Risk and Financial Management, 17(7).
Dewi, V. S. (2024). Islamic Performance Index as an Islamic Banking Performance Measurement: Bibliometric Analysis. BIS Economics and Business, (1), V124013-V124013.
Farah, A. A.; Mohamed, M. A.; Ali Farah, M.; Yusuf, I. A. & Abdulle, M. S. (2025). Impact of Islamic banking on economic growth: a systematic review of SCOPUS-indexed studies (2009–2024). Cogent Economics & Finance, 13(1), 2490819.
Ibrahim, A. A.; Hussein, J. M. & Kulmie, D. A. (2024). Islamic banking in Africa: A booming market with growing pains. International Journal of Religion, 5(9), 318-333.
Kashian, A. (2024). Assessing the Impact of Resource Allocation Strategies on the Performance of Iran’s Banking System: An Islamic Banking Perspective. Iranian Journal of Economic Studies, 13(1), 159-178.
Mursyid, D. Y. & Lamtana, W. S. (2024). A Performance Measurement Model for Islamic Banks Based on Falah. EQUILIBRIUM, 12(2), 377-400.
Priyatno, P. D.; Maulana, A. & Darmastuti, D. (2024). Analysis of Sharia Commercial Banks in the Review of Maqashid Sharia with an Islamicity Performance Index Approach. Journal of Islamic Economics and Finance Studies, 5(2).
Siddiqui, M. R.; Thabet, O. A. S. & Ali, F. (2024). ENHANCING PERFORMANCE EVALUATION AND MANAGEMENT PRACTICES IN MALAYSIAN ISLAMIC BANKING: A COMPREHENSIVE STUDY. International Journal of Economics and Finance Studies, 16(3), 411-441.

  • تاریخ دریافت 19 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 10 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 20 آبان 1404