فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

بررسی اعتبار الگوی ارزیابی بانکداری اسلامی در ایران در راستای برنامه کلان نظام برای اصلاح نظام بانکی کشور

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
کمال نادعلی 1
فائق احمدی 2
خسرو مرادی شهدادی 2
داود خدادادی 2
1 گروه اقتصادی دانشکده بین الملل قشم دانشگاه آزاد اسلامی قشم ، قشم، ایران
2 گروه مالی و حسابداری دانشکده بین الملل قشم دانشگاه آزاد اسلامی قشم ، قشم ، ایران
10.22034/es.2025.551815.1901
چکیده
هدف از این پژوهش، بررسی اعتبار الگوی ارزیابی بانکداری اسلامی در ایران  در راستای برنامه کلان نظام برای اصلاح نظام بانکی کشور است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش توصیفی-پیمایشی است. جامعه آماری شامل160 نفر از مدیران، معاونان و رؤسای 12 بانک دولتی و خصوصی کشور است که آشنایی به بانکداری اسلامی داشتند.  با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونه‌گیری تصادفی ساده بر اساس حجم جامعه، حجم نمونه 113 نفر بدست‌آمد که به دلیل نرخ بی پاسخی 10% بیشتر، یعنی 127 پرسشنامه پخش و در نتیجه 122 پرسشنامه برگشت داده شد. داده‌ها با ابزار پرسشنامه جمع‌آوری شد و روایی از طریق روایی صوری، محتوایی (با CVR لاوشه) و پایایی با آلفای کرونباخ (۰.۸۱۴) بررسی گردید. در این پژوهش از مدل‌سازی سازه مرتبه دوم از نوع بازتابی–بازتابی با روش حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) در نرم‌افزار SMART PLS استفاده‌شد. یافته‌های این پژوهش حاکی از اعتبار و کفایت الگوی ارزیابی بانکداری اسلامی در ایران است. هر ۱۳ شاخص بررسی‌شده به‌طور معناداری با هسته مدل مرتبط هستند، که نشان‌دهنده ارتباط قوی این شاخص‌ها با مدل است. شاخص‌های «استقرار مکانیسم‌های نظارت و تطبیق شرعی» (β=۰.۸۴۵، T=۷.۸۰۷) و «مدیریت امانتداری» (β=۰.۷۸۹، T=۷.۳۳۰) قوی‌ترین تأثیر را دارند، در حالی که «حمایت از رفاه و توسعه اقتصادی پایدار» (β=۰.۵۶۹، T=۳.۵۵۲) کمترین تأثیر را دارد، اما همچنان معنادار است. شاخص‌های برازش مدل (SRMR=۰.۰۵، NFI=۰.۹۲، GOF=۰.۷۷۳) نشان‌دهنده تطابق بسیار خوب مدل با داده‌ها است. همچنین، پایایی مدل با آلفای کرونباخ (۰.۷۷۶-۰.۸۵۴) و AVE (۰.۷۶۹-۰.۸۱۰) تأیید شد، که بیانگر قدرت پیش‌بینی بالا و اعتبار درونی قوی مدل است. یافته‌های این پژوهش بر پایه تحلیل داده‌های جمع‌آوری‌شده از مدیران بانکی، کفایت ساختاری و ارتباط معنادار شاخص‌های پیشنهادی با مفهوم کلی ارزیابی بانکداری اسلامی را تأیید می‌کند. این الگو، با پوشش ابعاد شرعی، اخلاقی، اجتماعی و عملیاتی، چارچوبی منسجم برای سنجش عملکرد بانک‌های اسلامی در ایران ارائه می‌دهد و می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای مطالعات تجربی بعدی و توسعه ابزارهای ارزیابی بومی مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
عملکرد بانکداری اسلامی
نظارت و تطبیق شرعی
رعایت اصول فقهی و شرعی
مبارزه با فساد و رانت
فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 20 آبان 1404

  • تاریخ دریافت 19 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 10 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 20 آبان 1404