فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

تأملی در مشخصه‌های کلیدی مرتبط با ترتیبات پولی رایج و نقش آن در طراحی ترتیبات پولی بدیل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 استاد دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
طی سده گذشته مطالعات اقتصادی متعددی در مقام نقد و ارزیابی نظام پولی و بانکی متعارف برآمده و بعضاً به ارائه نظام پولی جایگزین نیز پرداخته­اند. در این بین شاهد تفاوت­هایی عدیده در دیدگاه­ها و تحلیل­های پولی طرح­شده هستیم که یکی از علل مهم آن را می­توان برداشت­های متفاوت نسبت به نحوه عملکرد و نقش­آفرینی بانک­های متعارف در جریان عرضه پول در اقتصاد دانست. ازاین­رو به نظر می­رسد مقوله «خلق پول بانکی» و سازوکارهای مرتبط با آن نیازمند واکاوی و تدقیق بیشتری است. مطالعه حاضر با هدف دستیابی به بینشی صحیح نسبت به الزامات طراحی ترتیبات پولی جایگزین، به تدقیق مشخصه­ها و فرایندهای مرتبط با خلق پول رایج بانکی می­پردازد. برای این منظور ضمن اشاره به پرسش­ها و ابهامات مهم و مطرح در این زمینه، سه عنصر کلیدی این حوزه شامل «خلق پول بانکی»، «خلق پول بانکی از هیچ» و «ماهیت و کارکرد بانک تجاری» مورد توجه قرار می­گیرد؛ بر اساس نتایج این مطالعه، در مقام ارائه ترتیبات پولی بدیل لازم است ضمن پاسخ به پرسش­های کلیدی مرتبط و مبتنی بر درک صحیح از مفهوم «بانک» و کارکردهای انفرادی و جمعی آن در نظام پولی متعارف، به تعریف کارکرد(های) بایسته برای آن پرداخت. سپس در صورت تصمیم بر حذف کامل امکان خلق پول بانکی در ترتیبات پولی بدیل، ضروری است ضمن تمایز بین دو مشخصه «خلق پول از هیچ» و «خلق پول بانکی» و درک صحیح از ماهیت آنها، به تبیین نقش هریک در ایجاد قدرت خلق پول بانکی برای بانک­ها پرداخت.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

حسینی دولت‌آبادی، سیدمهدی (۱۳۹۴). ترتیبات خلق پول از منظر اقتصاد متعارف و اقتصاد اسلامی با تأکید بر نرخ ذخیره قانونی. رساله دکتری دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران.
خوشخوی، مهدی (1400). ارزیابی اثرات ترتیبات خلق پول سازگار با مبانی اسلامی بر متغیرهای کلان اقتصاد ایران، رهیافت DSGE. رساله دکتری دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران.
درودیان، حسین (۱۳۹۴). خلق پول، درونزایی پول و مختصات نظام خلق پول در الگوی بدیل. رساله دکتری دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران.
روحانی، سیدعلی (1397). اثرات خلق پول شبکه بانکی بر ثبات اقتصاد کلان، رهیافت تعادل عمومی تصادفی پویا. رساله دکتری دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران.
سبحانی، حسن و درودیان، حسین (1395). ارزیابی توجیه‌پذیری خلق پول به‌وسیله سیستم بانکی در نظام بانکداری اسلامی. فصلنامه اقتصاد اسلامی، 16(64)، 54-31.
قائدامینی، محمد (1398)؛ ارزیابی نظام بانکداری ذخیره جزئی و طرح‌های بدیل آن؛ شبکه تحلیلگران اقتصاد مقاومتی.
کمیجانی،‌ اکبر؛ ابریشمی، حمید و روحانی، سیدعلی (١٣٩۷). ماهیت بانک و فرایند خلق پول بانکی؛ نقد دیدگاه‌های رایج و دلالت‌ها. جستارهای اقتصادی ایران، سال پانزدهم، (٢٩).
ملکی، منصور (۱۳۹۳). تبیین کارکردها و ترتیبات نهادی بانکداری مرکزی اسلامی. رساله دکتری دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران.
نعمتی، علی (1400). مبانی فلسفی و روش‌شناختی، و قواعد فقهیه نظام پولی اسلام. رساله دکتری دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبائی.
 
Edwards, Mike (2013). Why Our Monetary System Is Broken And How The Scottish Independence Referendum Creates An Opportunity To Fix It For Scotland. Retrieved september 24, 2016, from: http://www.cybermanual.com/why-our-monetary-system-isbroken-and-how-the-scottish.html.
Etzrodt, C. (2018b). Modern Sovereign Money—Part II: A Synthesis of the Chicago Plan, Sovereign Money, and the Modern Money Theory. Open Journal of Social Sciences, (6), 116-135.
Goodhart, Charles A.E. (1998). The two concepts of money: implications for the analysis of optimal currency areas. European Journal of Political Economy, 14(3), 407-432.
Graziani, A. (2003). The Monetary Theory of Production. Cambridge University Press.
Huber, J. and Robertson, J. (2000). Creating New Money. New Economics Foundation, London.
Ingham, Geoffrey (2004). The nature of money, Economic Sociology: European Electronic Newsletter, ISSN 1871-3351, Max Planck Institute for the Study of Societies (MPIfG), Cologne, 5(2), 18-28.
Jackson, Andrew & Dyson, Ben (2013). Sovereign Money: Paving the Way for a Sustainable Recovery. Positive Money.
Jakab Z. and Kumhof, M. (2015). Banks are not intermediaries of loanable funds — and why this matters, BANK OF ENGLAND, Working Paper No. 529.
McLeay, M., Radia, A. & Thomas, R. (2014). Money creation in the modern economy. Bank of England Quarterly Bulletin, Q1.
Rule, G. (2015). Understanding the central bank balance sheet. Bank of England.
Ryan-Collins, J. & et al. (2011). Where Does Money Come from?: A Guidw to the UK Monetary & Banking System. London: New Economics Foundations.
Ryan-Collins, T., Greenham, R., Werner, A. & Jackson - London (2012). Where does money come from. New Economics Foundation.
Schumpeter, Joseph A. (1954). History of Economic Analysis, Psychology Press, Dey 10, 1333 AP - Business & Economics.
Tobin, James (1987). The Case for Preserving Regulatory Distinctions, in Federal Reserve Bank of Kansas City (ed.). Restructuring the Financial System. Kansas City: Federal Reserve Bank of Kansas City, 167-183.
Turner, A. (2013). Debt, Money and Mephistopheles: How do we get out of this mess?. FSA, Speeches, 6.
Werner, Rechard A. (2014). Can banks individually createmoney out of nothing? - The theories and the empirical evidence. International Review of Financial Analysis, (36), 1–19.
Werner, Rechard A. (2014). How do banks create money, and why can other firms not do the same? An explanation for the coexistence of lending and deposit-taking. International Review of Financial Analysis, (36), 71–77.
Wray, L. Randall, (July 1, 2000). The Neo-Chartalist Approach to Money. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=1010334 or http:// dx.doi.org/10.2139/ssrn.1010334

  • تاریخ دریافت 03 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 12 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 24 دی 1403