فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

آثار تورمی جبران کسری بودجه به‌وسیله استقراض از بانک مرکزی و فروش اوراق در بازار سرمایه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
3 استادیار گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده
در طول دهه­های گذشته همواره یکی از چالش­های پیشِ­روی دولت­ها، بحث کسری بودجه بوده است. کسری بودجه عملیاتی به­معنای مازاد هزینه­ها نسبت به درآمدهای دولت در طول یک دوره مالی می­باشد. زمانی‌که دولت با مشکل کسری بودجه مواجه است باید آن را به­طریقی تأمین مالی کند؛ بنابراین شناسایی آثار و تبعات هرکدام از شیوه­های تأمین مالی کسری بودجه بر متغیرهای کلان اقتصادی برای سیاست‌گذاران اقتصادی کشور حائز اهمیت می­باشد. ازاین­رو هدف مطالعه حاضر، ارزیابی دو روش استقراض از بانک مرکزی و فروش اوراق دولتی به بازار سرمایه برای تأمین مالی کسری بودجه و شناسایی آثار هرکدام بر نقدینگی و تورم است. داده­های مورد استفاده در این پژوهش به­صورت فصلی و برای دوره 2Q:1372 ـ 1Q:1400بوده و برآوردها با استفاده از سیستم معادلات همزمان و در چهارچوب مدل­های عطفی و به روش حداقل مربعات معمولی انجام شده است. نتایج حاکی از آن است­ که طبق معادله اول، استقراض دولت از بانک مرکزی بر روی نقدینگی تأثیر معنادار داشته و در افزایش آن اثرگذار بوده است. سپس ازآنجاکه طبق معادله دوم مشخص شد که نقدینگی تأثیر مثبتی بر افزایش تورم داشته، در نتیجه تأمین مالی از طریق استقراض از بانک مرکزی با افزایش نقدینگی اثرهای تورمی به‌بار آورده است. همچنین تأثیر فروش اوراق به بازار سرمایه بر نقدینگی از سال 1395 به بعد که فروش نقدی اوراق صورت گرفته، حکایت از آن دارد که فروش اوراق به بازار سرمایه به افزایش نقدینگی دامن نزده و درواقع فروش اوراق به بازار سرمایه اثر تورمی نداشته است.
کلیدواژه‌ها

ابونوری، عباسعلی؛ سجادی، سمیه‌السادات و محمدی، تیمور (1392). رابطه بین نرخ تورم و نرخ سود سپرده­های بانکی در سیستم بانکداری ایران. فصلنامه سیاست‌های مالی و اقتصادی، 1(3)، 23-52.
بانک ­مرکزی جمهوری اسلامی ایران (1401). تأثیرات تکالیف بودجه­ای و شبه‌بودجه­ای در نظام بانکی و اقتصادی کشور. تهران: پژوهشکده پولی و بانکی.
برانسون و. اچ. (1376). تئوری و سیاست­های اقتصاد کلان. ترجمه عباس شاکری، تهران: نشر نی.
بیات، سعید و قلیچ، وحید (1399). بررسی آثار روش‌های مختلف تأمین مالی کسری بودجه دولت بر متغیرهای اقتصاد کلان ایران. فصلنامه روند، 26(87 و 88)،  17-46.
پیش­بهار، اسماعیل (1397). اقتصادسنجی (همراه با کاربرد نرم‌افزارهای ویژه اقتصادسنجی). ج2، تهران: نشر نور علم.
خوش­مو، محمد؛ گودرزی، ممصطفی و نوروزی، قاسم (1400). پیش­بینی تقاضای آب در بخش کشاورزی استان­های حاشیه دریای خزر: مقایسه الگوی ماکوف ـ سوئیچینگ و شبکه عصبی. اقتصاد کشاورزی و توسعه، 29(116).
دبیرخانه کارگروه اقتصادی کرونا (خردادماه 1400). گزارش عملکرد کار گروه مقابله با پیامدهای اقتصادی ناشی از شیوع ویروس ویروس کرونا.
ربیعی، مهناز؛ حق­شناس، فریده و رزاقی، فاطمه (1395). ارزیابی تأثیر تأمین کسری بودجه دولت از طریق استقراض از بانک مرکزی بر تورم در ایران. تهران: ششمین کنفرانس ملی و چهارمین کنفرانس بین‌المللی حسابداری و مدیریت.
رشیدی، داود؛ واعظ، محمد و بخشی، رسول (1401). تحلیل مقایسه­ای تأمین مالی کسری بودجه دولت از طریق اسناد خزانه اسلامی و استقراض از بانک مرکزی. فصلنامه پژوهش­ها و سیاست­های اقتصادی، 30(104)، 39-72.
سازمان برنامه و بودجه (1401). گزارش عملکرد برنامه ششم توسعه اقتصادی اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در سال 1400.
سوری، علی (1400). اقتصادسنجی. ج2، تهران: نشر نور علم.
شاه‌محمدی، احمد (1397). بررسی اثر روش­های تأمین مالی کسری­بودجه بر رشد اقتصادی و تورم در ایران. پایان­نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شهید بهشتی.
صمصامی، حسین؛ احمدلو، فرشته و عظیمی، امیر (1392). مقایسه تأثیر تأمین مالی دولت از طریق افزایش نرخ ارز و استقراض از بانک مرکزی بر تولید و تورم. فصلنامه نظریه­های اقتصاد مالی، 2(3)، 11-36.
طیبی، کمیل؛ نصراللهی، خدیجه؛ یزدانی، مهدی و ملک حسینی، سیدحسن (1394). تحلیل اثر عبور نرخ ارز بر تورم در ایران. فصلنامه پژوهش­های اقتصادی ایران، 20(63)، 1-36.
عزیزی، فیروزه (۱۳۸۵). کسری بودجه و تورم در ایران. فصلنامه علمی پژوهشی جستارهای اقتصادی، 3(6).
گل­رو، محمدرضا (1401). بررسی آثار و تبعات جبران کسری بودجه جمهوری اسلامی ایران از طریق انتشار اوراق مالی اسلامی. پایان­نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شهید بهشتی.
نیکی اسکویی، کامران؛ اسدا...زاده بالی، میررستم و زمانیان، محبوبه (1388). بررسی نقش مالیات در توضیح نوسانات کسری ­بودجه. فصلنامه تخصصی مالیات، دوره جدید، (5).
یزدانی، مهدی و پیرپور و حامد (1395). تعیین‌کننده‌های صادرات خدمات فنی و مهندسی در اقتصاد ایران: رویکرد هم‌انباشتگی فصلی. فصلنامه اقتصاد مقداری، 12(4)، 91-118.
 
Ali, K. & Khalid, M. (2019). Sources to Finance Fiscal Deficit and Their Impact on Inflation: A Case Study of Pakistan. The Pakistan Development Review, 58(1), 27-43.
Bernheim, B. Douglas (1989). A Neoclassical Perspective on Budget Deficits. Journal of Economic Perspective, 3(2), 55-72.
Devapriya, T. N. & Masaru (2012). How does the budget deficit affect inflation in Sri Lanka. Hiroshima University.
Hagedorn M. (2018). Prices and Inflation when Government Bonds are Net Wealth. University of Oslo, Department of Economics, 0317 Oslo, Norway.
Mwamkonko, M. A. (2022). Budget Deficit Financing in Tanzania: Implications for Price Stabilization. African Journal of Economic Review, 10(4).
Zahariev, Andrey (2021). Modern theories regarding the budget deficit. ABAGAR Publishing House.

  • تاریخ دریافت 26 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 04 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 14 مرداد 1403