فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

آسیب‌شناسی مکانیسم‌های مدیریت بازار ارز با استفاده از روش فراترکیب و تبیین پیامدهای آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حسابداری، دانشکده علوم مالی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری مهندسی مالی، دانشکده حسابداری و مدیریت دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکتری حقوق مالی دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
4 دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت مالی ، دانشگاه امام صادق علیه السلام ، تهران، ایران
چکیده
نرخ ارز به عنوان یکی از متغیرهای اصلی در اقتصاد کشورهای کمتر توسعه­یافته شناخته می­شود که یک قیمت نسبی کلیدی در اقتصاد محسوب شده و تغییرات آن بر ساختار و سطح تولید، مصرف، اشتغال و تخصیص منابع دارای اثرات قابل ملاحظه­ای است. طی چهار دهه گذشته، اقتصاد ایران چهار بحران ارزی را تجربه کرده است که بحران ارزی سال 1397 آخرین آن­ها بوده است. بررسی مکانیسم­های مدیریت بازار ارز، نشان می­دهد که بهره­گیری از آن­ها نتوانسته در کنترل اثرات وقوع بحران ارزی بر اقتصاد ایران، موفق باشد. با این ملاحظه؛ مطالعه حاضر در پی آسیب­شناسی مکانیسم­های مدیریت بازار ارز در زمان وقوع بحران­های ارزی است. در گام اول، با انتخاب و بررسی منابع کتابخانه‌ای، چالش‌های مطرح‌شده توسط پژوهشگران این حوزه در سال‌های اخیر کدگذاری و طبق روش فراترکیب در 5 مقوله طبقه‌بندی ‌شدند. در گام بعد، به‌منظور تکمیل مؤلفه‌های مؤثر بر پژوهش، صاحب‌نظران نظام پولی و ارزی شناسایی گردیده و نظرات آن‌ها در خصوص اهم چالش‌های موجود در ارتباط با مکانیسم­های مدیریت بازار ارز دریافت و به همراه یافته‌های روش فراترکیب، در گروه کانونی موردبحث قرار گرفتند، سپس چالش‌های منتخب جمع‌آوری‌شده از منابع و مصاحبه با خبرگان، در قالب پرسشنامه طیف لیکرت طراحی‌ گردیده تا اهمیت هریک از آن‌ها از منظر خبرگان نظام پولی و ارزی مورد ارزیابی قرار گیرد. درنهایت 20 شاخصی که در پرسشنامه از خبرگان مورد سؤال واقع‌شده بود، با استفاده از روش PLS مورد اعتبارسنجی و روابط بین آنها مورد آزمون قرار گرفت و اهمیت هر یک از چالش‌های فعلی مدیریت بازار ارز مشخص گردید. نتایج این پژوهش نشان می­دهد که اثرپذیری بالای نرخ ارز از بازارهای منطقه­ای، ورود مستقیم درآمدهای ارزی حاصل از صادرات نفت به بودجه دولت، اتکا به برخی راهکارهای منقضی­شده دهه­های قبلی، سیاست اعطای ارز ترجیحی و مکانیسم مداخلات مستقیم بانک مرکزی از مهمترین چالش­های مدیریت بازار ارز هستند.
 
 
کلیدواژه‌ها

ابراهیمی، ایلناز (1397). نوسانات ارزی در سال‌های 91-90 و 97-96، شباهت‌ها و تفاوت‌ها. دوماهنامه تازه‌های اقتصاد، (15).
باقری پرمهر، شعله و موسوی نیک، سید هادی (1391). بررسی نقش عوامل تعیین‌کننده نرخ ارز تعادلی و ریشه‌یابی تحولات اخیر بازار ارز در اقتصاد ایران. تهران: معاونت پژوهش‌های اقتصادی مجلس.
برخورداری، سجاد (1391). سه نظریه برای نظام ارزی کشورهای نفتی و نظام­های ارزی. فصلنامه تازه­های اقتصاد، (136)، 31-36.
بنی‌طبا، سیدمهدی و حسینی دولت‌آبادی، سیدمهدی (1397). تحلیلی بر وضعیت بازار ارز، بررسی اقدامات دولت و ارائه پیشنهادات تکمیلی. تهران: معاونت پژوهش‌های اقتصادی مجلس.
پورشهابی، فرشید و حیدرپور، افشین (1394). ارائه مدلی برای سنجش بحران ارزی د اقتصاد ایران. تهران: معاونت پژوهش‌های اقتصادی مجلس.
پورکاوه دهکردی، مصطفی (1398). ارزیابی سیاست ارزی مناسب کشور باتوجه به اثرات نوسان قیمت نفت در راستای تحقق بندهای 9 و 13 سیاست­های کلی اقتصاد مقاومتی. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام)، تهران، ایران.
حبیب‌پور، ک.، و صفری، ر. (1388). راهنمای جامع کاربرد SPSS در تحقیقات پیمایشی. تهران: نشر لویه.
حیدری، حسن و عریانی، بهاره (1392). تجربه بحران ارزی ترکیه در سال‌های 2001-2000 میلادی؛ درس‌هایی برای ایران. تهران: معاونت پژوهش‌های اقتصادی مجلس
حیدری، حسن و عریانی، بهاره (1393). تجربه بحران ارزی تایلند (درس‌هایی برای ایران). تهران: معاونت پژوهش‌های اقتصادی مجلس.
حیدری، حسن و عریانی، بهاره (1393). تجربه بحران ارزی کره جنوبی در دهه 1990 (درس‌هایی برای ایران). تهران: معاونت پژوهش‌های اقتصادی مجلس.
حیدری، حسن و عریانی، بهاره (1393). تجربه بحران ارزی مکزیک (درس‌هایی برای ایران). تهران: معاونت پژوهش‌های اقتصادی مجلس.
حیدری، حسن و عزیزنژاد، صمد (1394). بررسی دلایل نوسانات ارزی در ایران (۱۳۹۰-۱۳۹۲)؛ با نگاهی به تجربه کشورهای منتخب. تهران: معاونت پژوهش‌های اقتصادی مجلس.
خیابانی، ناصر و غلجه­ای، سمیرا (1393). نظام­های ارزی و فشار بازار ارز در یک اقتصاد صادرکننده نفت (مورد ایران). فصلنامه پژوهشی برنامه­ریزی و بودجه، سال نوزدهم، (3)، 3-22.
زمانی، زهرا؛ جنتی، ابوالفضل و قربانی، مریم (1397). تأثیر نوسان‌های نرخ ارز بر عملکرد نظام بانکی ایران. فصلنامه مطالعات مالی و بانکداری اسلامی، 4(8)، 81-104-81.
سبحانی‌فرد، یاسر (1395). مبانی و کاربرد تحلیل عاملی و مدل‌سازی معادلات ساختاری. تهران: دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام).
شاکری، عباس (1392). تحلیل وضعیت اقتصادی کشور، بررسی بحران ارزی اخیر و راهکارهای مهار آن. تهران: معاونت پژوهش‌های اقتصادی مجلس.
طباطبائی­نسب، زهره و افشاری، زهرا (1391). برآورد میزان مداخله مستقیم بانک مرکزی ایران با رویکرد فشار بازار ارز. فصلنامه پژوهش­ها و سیاست­های اقتصادی، سال بیستم، (64)، 87-114.
عاطفی­منش، رویا (1393). گستره نظام­های ارزی میخکوب­شده در جهان، بررسی منافع و مضار آن با تأکید بر کشورهای صادرکننده نفت. فصلنامه سیاست‌های مالی و اقتصادی، سال دوم، (5)، 23-40.
عبادی، جعفر و جهانگرد، هاجر (1391). الگوسازی مداخله ارزی در بازار ارز ایران. مجله تحقیقات اقتصادی، 47(3)، 23-44.
عزیزنژاد، صمد و کمیجانی، اکبر (1396). تغییرات نرخ ارز و اثر آن بر نوسانات متغیرهای منتخب اقتصاد کلان در ایران. فصلنامه پژووهش­های اقتصادی (رشد و توسعه پایدار)، سال هفدهم، (1)، 121-143.
فیضی، کامران؛ تقوی­فرد، محمدتقی؛ رئیسی، ایمان و محمودصالحی، مهدی (1396). چارچوب اندازه‌گیری ارزش کسب‌وکار فناوری اطلاعات. پژوهش‌های عمومی مدیریت، (38)، 35-62.
کاویانی، زهرا؛ صادقی، نرگس؛ شهبازیان، آرین و عبداللهی، محمدرضا (1398). سیاست حمایتی جایگزین ارز ترجیحی. تهران: معاونت پژوهش‌های اقتصادی مجلس.
کیانی راد، مینو (1397). طراحی الگوی واحد پول مشترک با هدف توسعه بازارهای پولی و مالی بین­المللی با تاکید بر تسهیل نظام تسویه بین ایران و کشورهای عمده طرف تجاری. (رساله دکتری). دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
کیایی، حسن (1394). تبیین ویژگی­های ساختار نظام ارزی مقاوم در برابر تهدیدهای اقتصادی. فصلنامه آفاق امنیت، سال هشتم، (29)، 29-46.
گرشاسبی، علیرضا (1394). نقش مرکز مبادلات ارزی در مدیریت آثار تحریم در بخش واردات. بررسی­های بازرگانی، (70)، 1-14.
محقر، ع. (1392). ارائه الگوی جامع هماهنگی اطلاعاتی شبکه تأمین خودروسازی با استفاده از روش فراترکیب. مدیریت فناوری اطلاعات، 5(4)، 161-194.
محمدی، تیمور؛ شاکری، عباس؛ اسکندری، فرزاد و کریمی، داوود (1395). بررسی تأثیر تلاطمات نرخ ارز بر مطالبات غیرجاری در نظام بانکی ایران. فصلنامه پژوهشی برنامه‌ریزی و بودجه، سال بیست و یکم، (2)، 3-24.
مروت، حبیب و فریدزاد، علی (1394). نقش انتظارات در شکل‌گیری نوسانات نرخ ارز. فصلنامه پژوهش‌های اقتصادی ایران، (64)، 89-115.
مهرآرا، محسن (1385). برآورد نرخ ارز حقیقی تعادلی در اقتصاد ایران. پژوهشنامه اقتصادی، 6(2)، 167-208.
ورتابیان کاشانی، هادی (1392). تحلیل منشأ نوسانات نرخ ارز طی سال‌های 1389-1391. فصلنامه سیاست‌های مالی و اقتصادی، سال اول، (4)، 131-154.
همتی، مریم (1391). بانک مرکزی و مقابله با حملات سوداگرانه در بازار ارز: دفاع در برابر حمله. تازه‌های اقتصاد، (136)، 3-21.
 
Bench, S. & Day, T. (2010). The user experience of critical care discharge: A meta-synthesis of qualitative research. International journal of nursing studies, 47(4), 487-499.
Glick, R. & Hutchinson, M. (2011). Currency crises, Federal Reserve Bank of San Francisco Working Paper Series(techport). Working paper.
Milesi-Ferretti, G. M. & Razin, A. (1998). Current Account Reversals and Currency Crisis: Empirical Regularities. IMF Working Paper.
Nakornthab, D. (2009). Thailand's monetary policy since the 1997 crisis. Kobe University Economic Review, (55), 75-88.
Paczynski, W. (2000). The Mexican Peso Crisis 1994–1995. The Episodes of Currency Crisis in Latin American and Asian Economies. CASE, Reports, (39).
Sandelowski, M. & Barroso, J. (2007). Handbook for synthesizing qualitative research. Springer Publishing Company.
Shi, J. (2000). The Black Market Premium and the Rate of Inflation in a Dual Exchange Rate Regime. International Journal of Finance & Economics, (5), 77-88.

  • تاریخ دریافت 21 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 23 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 15 فروردین 1403