فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

حکمرانی مشارکتی: روش‌ها، نهادها و ابزارهای اقتصادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مدیریت تکنولوژی، دانشکده مدیریت، اقتصاد و مهندسی پیشرفت، دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران.
2 استادیار ، دانشکده مدیریت، اقتصاد و مهندسی پیشرفت، ،دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران.
چکیده
دولت‌ها به دنبال مشارکت مردم در عرصه‌های مختلف حکمرانی مخصوصاً اقتصاد هستند. این رویکرد بسیاری از چالش‌ها و معضلات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی جامعه را کاهش و رشد اقتصادی را افزایش می‌دهد. اما عدم شناخت روش‌ها و ابزارهای مؤثر در این رویکرد، باعث می‌شود که استفاده بهینه از آن صورت نگیرد. در این مقاله روش‌ها و ابزارهای حکمرانی مشارکتی در بخش اقتصادی مورد بررسی قرار می‌گیرند. روش این تحقیق، تحلیل محتواست و با استفاده از این روش ابتدا داده‌ها با کمک منابع کتابخانه‌ای و اینترنتی جمع‌آوری و بررسی شده است و سپس، با تحلیل داده‌های جمع‌آوری شده، روش‌ها و ابزارهای حکمرانی مشارکتی استخراج شده است. در ادامه، با کمک 32 نفر از خبرگان و صاحبنظران دانشگاهی و سازمانی این حوزه، مؤلفه‌های مورد نظر با 18 شاخص و در سه مقوله اصلی روش‌ها، نهاد و ابزارها شناسایی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد، روش‌های رأی گیری، نظرسنجی و افکارسنجی، مشورت، تصمیم‌گیری جمعی، تولید ادبیات مشترک، شبکه‌سازی و تیم‌سازی، اشتراک اطلاعات و کار جمعی از مهمترین روش‌هایی است که می‌توانند زمینه مشارکت را فراهم کنند و فرهنگ مشارکت را ترویج دهند. همچنین، تعاونی‌ها، شرکت های دانش بنیان، بورس، صندوق‌های قرض‌الحسنه و بانک‌ها از جمله نهادهای اقتصادی هستند که می توانند ظرفیت بکارگیری مشارکت های مردمی را ایجاد کنند. ابزارهایی از قبیل: سرمایه‌گذاری، مالیات، خمس و زکات، انفاق و صدقه و وقف نیز از مهمترین ابزارهای اقتصادی حکمرانی مشارکتی در کشور می‌باشند که وسیله مشارکت داوطلبانه مردمی را فراهم می‌کنند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آزادی، ‌بهداد؛ حمیدی، ‌کامبیز؛ اسلامبولچی، ‌علیرضا؛ نیک‌نفس، ‌جواد و بیات، ‌بهروز (1401). الگوی مناسب حکمرانی مشارکتی در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در مدیریت بحران شیوع بیماری‌های نوظهور. توسعه آموزش جندی شاپور اهواز، 40(13)، 14–28.
افسای، محمدجعفر (1387). انفاق از منظر قرآن و عترت. نشریه فرهنگ کوثر، (73).
انتظاریان، ‌ناهید و سنجری، ‌محمد (1392). نقش تعاونی‌ها در تحقق حماسه اقتصادی و بهبود فضای کسب‌وکار. کار و جامعه، 162(22)، 74-80.
جهانیان، ناصر (1395). جایگاه نهاد وقف در اقتصاد بخش سوم. اقتصاد اسلامی، 16(62)، 79-106.
حسن‌زاده، علی و احمدیان، اعظم (1388). اثر توسعه بازار بورس بر رشد اقتصادی. پول و اقتصاد، (2)، 31–52.
حسینی‌نیا، غلامحسین؛ مقدس فریمانی، شهرام و صفدری، هدا (1398). فرصت‌های سرمایه‌گذاری زیرساختی به‌منظور توسعه کسب‌وکارهای کشاورزی بر مبنای رهیافت مشارکت عمومی ـ خصوصی. راهبردهای کارآفرینی در کشاورزی، (6)، 10–21.
رحیمی، ماریه و فتاحی، رحمت‌الله (2007). همکاری علمی و تولید اطلاعات: نگاهی به مفاهیم و الگوهای رایج در تولید علمی مشترک. مطالعات کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 18(3)، 235–248.
رضائی، مهران؛ امامی‌جمعه، سی مهدی و بیدهندی، محمد (1396). ارائه نظریه وزن‌کشی ساحات انسانی در تحلیل الگوی تصمیم‌گیری بر مبنای آرای فلاسفه متعالیه. فصلنامه مدیریت اسلامی، 25(4)، 65–93.
رضایی‌زاده، کریم (1400). حکمرانی و مدل‌های آن با نقش مدیریت دولتی و قانون. تهران: عطران.
رضایی، محمدقاسم و سبزرو، محبوبه (1391). ارائه الگویی برای پذیرش خمس به‌عنوان بخشی از مالیات بر درآمد. پژوهشنامه مالیات، سال بیستم، (15).
رفیعی آتانی، عطاءالله (1396). واقعیت و روش تبیین «کنش انسانی» در چارچوب فلسفه اسلامی، نظریه‌ای بنیادین در علوم انسانی. بی‌جا: انتشارات آفتاب توسعه.
زندرضوی، سیده بهار؛ خانیکی، هادی؛ نصرالهی، اکبر و بوستانی، داریوش (1397). درخواست حکمرانی مشارکتی و پایداری منابع آب بررسی کیفی ادراک ارتباطی ذی‌نفعان آب‌های زیرزمینی دشت رفسنجان. مجله مطالعات اجتماعی ایران، (12)، 44–66.
سلطانی، محمدرضا (1397). احصاء ویژگی‌ها و معیارهای فرماندهی و مدیریت مبتنی بر منظومه فکری امام خامنه‌ای (مدظله العالی) (بر اساس روش تحلیل محتوا). مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، (2)، 69–95.
شیرعلی، ‌اسماعیل (1400). مفهوم‌‌شناسی مردمی‌سازی حکمرانی. حکمرانی متعالی، 8(2)، 11–30.
عامری شهرابی، محسن و کاووسی، اسماعیل (1395). طراحی مدل فرهنگ کیفیت در حوزه آموزش با به‌کارگیری روش تحلیل محتوا. فصلنامه آموزش در علوم انتظامی، 4(1)، 1-20.
عباس‌زاده اصل، الناز؛ پرچمی جلال، مجید و رقیمی، امیرحسین (1396). ارائه مدل تصمیم‌گیری به‌منظور مشارکت در سرمایه‌گذاری پروژه‌های BOT و BOO بخش آب و فاضلاب کشور. آب و فاضلاب، 28(1 (مسلسل 107))، 1-17.
عظیم‌زاده اردبیلی، فائزه و افضلی قادی، منا (1399). تحلیلی بر بایسته‌های تصمیم‌گیری مشورتی براساس آموزه‌های اسلامی. فصلنامه مدیریت اسلامی، 28(2)، 39-76.
علی‌اکبری، حسن و رمضانی، حسین (1391). بررسی پایه‌های نظری موضوع تصمیم‌گیری مبتنی بر اخلاق اسلامی. فصلنامه مدیریت اسلامی، 20(1)، 149-175.
علیرضانژاد، سهیلا (1392). گونه‌شناسی صندوق‌های قرض‌الحسنه و توانمندی زنان: مدل سنتی اعتبارات خرد در ایران. مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 5(2 (مسلسل 18))، 91-102.
قائدی، محمدرضا و گلشنی، علیرضا (1395). روش تحلیل محتوا، از کمی‌گرایی تا کیفی‌گرایی. روش‌ها و مدل‌های روان شناختی، 23(7)، 57-82.
قربانی، مهدی؛ آخوندی، م.؛ میرشمسی، ه. ا. و موسوی‌نیا، س. (1398). ارزیابی سرمایه اجتماعی درون‌گروهی در راستای استقرار حکمرانی مشارکتی منابع طبیعی (منطقه مورد مطالعه: شهرستان ابرکوه، استان یزد). مرتع و آبخیزداری (منابع طبیعی ایران)، (72)، 1037-1047.
قربانی، مهدی؛ عوض‌پور، لیلا؛ یوسفی، م. و حیدری کهنعلی، ص. (1397). ارزیابی خصوصیات ساختاری سرمایه اجتماعی شبکه ذی‌نفعان محلی در راستای حکمرانی مشارکتی منابع طبیعی (منطقه مورد مطالعه: شهرستان سرایان، استان خراسان جنوبی). مرتع و آبخیزداری (منابع طبیعی ایران)، (71)، 241-252.
قرنجیک، اسماعیل؛ ضیاالدینی، محمد و هادوی‌نژاد، مصطفی (1399). شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر افزایش مشارکت عمومی در پرداخت مالیات با استفاده از روش تاپسیس فازی. پژوهشنامه مالیات، 28(46)، 103-128.
قرنجیک، اسماعیل؛ ضیاالدینی، محمد و هادوی‌نژاد، مصطفی (1400). نگاشت شناختی عوامل مؤثر بر افزایش مشارکت در پرداخت مالیات. چشم‌انداز مدیریت دولتی، (12)، 57-76.
قمی، عباس (بی‌تا). سفینۀ البحار. ج2، بی‌جا: بی‌نا.
کرمی، ‌هادی (1396). بررسی مسائل و مشکلات تصمیم‌گیری گروهی. فصلنامه مطالعات مدیریت و حسابداری، (6)، 324-337.
گنجی، محمد؛ نیازی، محسن و احسانی‌راد، فاطمه (1394). مشارکت در امور خیریه و وقف، پیش درآمدی بر توسعه پایدار. مطالعات توسعه اجتماعی ـ فرهنگی، 3(4)، 25-45.
لیلابی، مهرداد؛ مجیدپور، مهدی و الهی، شعبان (1397). تبیین نقش سیستم یکپارچه پولی ـ بانکی بر شفافیت مبادلات صندوق‌های قرض‌الحسنه. چشم‌انداز مدیریت مالی، (8)، 153-176.
متفکرآزاد، محمدعلی؛ اصغرپور، حسین؛ موسویان، سید عباس؛ رنج‌پور، رضا و امینی خوزانی، محسن (1397). تأثیر عوامل فرهنگی اجتماعی بر مشارکت در بورس با تبیین نقش میانجی اعتماد (مطالعه موردی: بورس اوراق بهادار ایران). دانش مالی تحلیل اوراق بهادار (مطالعات مالی)، (11)، 65-80.
محمدی، مهدی؛ الیاسی، مهدی؛ تقی تقوی فرد، محمدتقی؛ حاجی حسینی، حجت‌اله و دلاور، عطیه (1391). مدلسازی شکل‌گیری نظام نوآوری فناورانه در بخش زیست فناوری ایران با استفاده از مدلیابی معادلات ساختاری. مدیریت نوآوری، سال اول، (1)، 21-40.
محمدی، نعیمه و دانایی‌فرد، حسن (1399). الگوی حکمرانی مشارکتی توسعه انرژی تجدیدپذیر ایران: رویکرد نهادی. مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، 9(30)، 133-155.
معروفی، یحیی؛ یوسف‌زاده، محمدرضا و میرزایی‌فر، داوود (1397). مؤلفه‌های ارزشیابی کیفیت برنامه درسی دوره کارشناسی پیوسته دانشگاه فرهنگیان. مطالعات اندازه‌گیری و ارزشیابی آموزشی، 8(23)، 81-116.
ملک‌آرا، ملیکا (1399). اهمیت شرکت‌های دانش‌بنیان در عصر فرا صنعت. پنجمین کنفرانس بین‌‌المللی ترفندهای مدرن مدیریت، حسابداری، اقتصاد و بانکداری با رویکرد رشد کسب‌وکارها.
ملکی، حسن (1375). آموزش روح تعاون. تعاون و کشاورزی، (55).
موسوی کاشی، زهره؛ پورمحمدی رودسری، رضا؛ جعفری، حسن؛ صیاد، آرزو و موفق، ابوالفضل (1397). تصمیم‌گیری مدیران حوزه سلامت با رویکرد اسلامی، مبانی نظری نگرش و رویکرد اسلام در فرایند تصمیم‌گیری. مجله پژوهش در دین و سلامت، 4(3)، 103-117.
میرباقری، سید محسن؛ رفیعی آتانی، عطاءالله و پارسانژاد، محمدرضا (1400). مروری نظام‌مند بر ادبیات تصمیم‌گیری جمعی. پژوهش‌های نوین در تصمیم‌گیری، 6(3)، 239-258.
میرزایی، رحمت (1388). بررسی صندوق قرض‌الحسنه مردمی احسان (طایفه ندری) شهرستان جوانرود. تعاون و کشاورزی (تعاون)، 20(208-209)، 99-117.
نصرالهی، زهرا؛ جعفری، سمیه؛ محمدپور، غلامرضا و اثنی عشری، هاجر (1392). آزمون تجربی ارتباط بین سرمایه‌گذاری و رشد اقتصادی کشورهای هدف در سند چشم انداز بیست‌ساله کشور. اقتصاد پولی، مالی (دانش و توسعه)، 20(5)، 211-232.
نیک‌نامی، مصطفی؛ زمانی‌مقدم، افسانه؛ محمدخانی، کامران و غیاثی، محمدرضا (1398). تحلیلی بر بهبود مشارکت مردمی در امور پرداخت مالیات با تأکید برآموزش شهروندی (مطالعه موردی اداره کل امور مالیاتی غرب شهر تهران). پژوهشنامه مالیات، 27(43) مسلسل 91، 145-171.
 
Altschuler, D. & Corrales, J. (2013). The promise of participation: Experiments in participatory governance in Honduras and Guatemala. Springer.
Batory, A. & Svensson, S. (2019). The use and abuse of participatory governance by populist governments. POLICY AND POLITICS, 47(2), 227–244.
Bosel, T.; Reinal, A. & Marshall, J. A. R. (2017). Collective decision-making. CURRENT OPINION IN BEHAVIORAL SCIENCES, (16), 30–34. https://doi.org/10.1016/j.cobeha.2017.03.004
Bui, T. X. (1987). A group decision support system for cooperative multiple criteria group decision making. Lecture Notes in Computer Science, Berlin Heidelberg, Germany, Springer-Verlag.
Bussu, S.; Bua, A.; Dean, R. & Smith, G. (2022). Embedding participatory governance. Critical Policy Studies, 1–13.
Camba, A. A. (2014). Participatory Governance in the EU Enhancing or Endangering Democracy and Efficiency? GOVERNANCE-AN INTERNATIONAL JOURNAL OF POLICY ADMINISTRATION AND INSTITUTIONS, 27(3), 536–538. https://doi.org/10.1111/gove.12097
de Conto, M. (2018). Member economic participation: legal and account treatment of the capital on the Brazilian law. INTERNATIONAL ASSOCIATION OF COOPERATIVA LAW JOURNAL, (53), 157-171.
de Oca, M. A.; Ferrante, E.; Scheidler, A.; Pinciroli, C.; Birattari, M. & Dorigo, M. (2011). Majority-rule opinion dynamics with differential latency: a mechanism for self-organized collective decision-making. SWARM INTELLIGENCE, 5(3–4, 1, SI), 305–327. https://doi.org/10.1007/s11721-011-0062-z
Emerson, K. & Nabatchi, T. (2015). Evaluating the productivity of collaborative governance regimes: A performance matrix. Public Performance \& Management Review, 38(4), 717–747.
Forde, C. (2020). Participatory governance in Ireland: Institutional innovation and the quest for joined-up thinking. ADMINISTRATION, 68(3), 1–20. https://doi.org/10.2478/admin-2020-0013
Gerrits, L. & Marks, P. (2017). Understanding collective decision making: a fitness landscape model approach. Edward Elgar Publishing.
Gomez-Alvarez, R. & Morales-Sánchez, R. (2021). How does collaborative economy contribute to common good? Business Ethics, the Environment \& Responsibility.
Halim, R. (2018). COLLABORATIVE GOVERNANCE MODEL IN THE VILLAGE FUND MANAGEMENT AT BANGGAI REGENCY (MODEL GOVERNANS KERJASAMA DALAM PENGURUSAN DANA KAMPUNG DI KABUPATEN BANGGAI). ASIAN JOURNAL OF ENVIRONMENT, HISTORY AND HERITAGE, 2(2).
HIRSCH, S. & SHULMAN, L. C. (1976). PARTICIPATORY GOVERNANCE - MODEL FOR SHARED DECISION-MAKING. SOCIAL WORK IN HEALTH CARE, 1(4), 433–446. https://doi.org/10.1300/J010v01n04\_04
Horsley, J. P. (2009). Public participation in the people’s republic: developing a more participatory governance model in China. Retrieved July, (30).
Iaryczower, M.; Shi, X. & Shum, M. (2018). Can Words Get in the Way? The Effect of Deliberation in Collective Decision Making. JOURNAL OF POLITICAL ECONOMY, 126(2), 688–734.
Khaluf, Y.; Ferrante, E.; Simoens, P. & Huepe, C. (2017). Scale invariance in natural and artificial collective systems: a review. Journal of the Royal Society Interface, 14(136), 20170662.
Kravchenko, E. M. (2018). The role of leadership in the relationship between collective organizational efficacy and collective work engagement. PSYCHOLOGY-JOURNAL OF THE HIGHER SCHOOL OF ECONOMICS, 15(3, SI), 590–605. https://doi.org/10.17323/1813-8918-2018-3-590-605
Krick, E. (2022). Participatory Governance Practices at the Democracy-Knowledge-Nexus. Minerva, 1–21.
Laughlin, P. R. (2011). Social choice theory, social decision scheme theory, and group decision-making. GROUP PROCESSES & INTERGROUP RELATIONS, 14(1), 63–79. https://doi.org/10.1177/1368430210372524
Lloyd, A.; Joseph-Williams, N.; Edwards, A.; Rix, A. & Elwyn, G. (2013). Patchy `coherence’: using normalization process theory to evaluate a multi-faceted shared decision making implementation program (MAGIC). IMPLEMENTATION SCIENCE, (8). https://doi.org/10.1186/1748-5908-8-102
Makinson, J. C.; Schaerf, T. M.; Wagner, N.; Oldroyd, B. P. & Beekman, M. (2017). Collective decision making in the red dwarf honeybee Apis florea: do the bees simply follow the flowers? INSECTES SOCIAUX, 64(4), 557–566. https://doi.org/10.1007/s00040-017-0577-4
Marks, P.; Gerrits, L. & Marx, J. (2019). How to use fitness landscape models for the analysis of collective decision-making: a case of theory-transfer and its limitations. BIOLOGY & PHILOSOPHY, 34(1). https://doi.org/10.1007/s10539-018-9669-4
Menor-Campos, A.; Garcia-Moreno, M. de los B.; López-Guzmán, T. & Hidalgo-Fernández, A. (2019). Effects of collaborative economy: A reflection. Social Sciences, 8(5), 142.
Mohammadi, N. & Danaeefard, H. (2019). A Model of Collaborative Governance for Renewable Energy Development in Iran: an Institutional Perspective. Quarterly Journal of Energy Policy and Planning Research, 5(3).
Roper, B. W. (1986). Evaluating polls with poll data. Public Opinion Quarterly, 50(1), 10–16.
Schmitter, P. C.; Grote, J. & Gbikpi, B. (2002). Participatory Governance. Political and societal implications. Leske \& Budrich, Opladen.
Van Deemen, A. & Rusinowska, A. (2010). Collective decision making: Views from social choice and game theory (Vol. 43). Springer Science & Business Media.
Waheduzzaman, W.; Van Gramberg, B. & Ferrer, J. (2018). Bureaucratic Readiness in Managing Local Level Participatory Governance: A Developing Country Context. AUSTRALIAN JOURNAL OF PUBLIC ADMINISTRATION, 77(2, SI), 309–330. https://doi.org/10.1111/1467-8500.12256
Wu, B.; Zhou, X.; Jin, Q.; Lin, F. & Leung, H. (2017). Analyzing Social Roles Based on a Hierarchical Model and Data Mining for Collective Decision-Making Support. IEEE SYSTEMS JOURNAL, 11(1), 356–365. https://doi.org/10.1109/JSYST.2014.2386611
Xu, Y. (2019). Collective decision-making of voters with heterogeneous levels of rationality. PUBLIC CHOICE, 178(1–2), 267–287. https://doi.org/10.1007/s11127-018-00627-7

  • تاریخ دریافت 30 تیر 1402
  • تاریخ بازنگری 11 آبان 1402
  • تاریخ پذیرش 28 آبان 1402