فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

واکاوی پدیده عدم پیشرفت استان سیستان و بلوچستان از منظر فرهنگ اقتصادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ارشد مدیریت سازمان‌های دولتی، گرایش مالی - اقتصادی، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
بر اساس آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن، استان سیستان و بلوچستان از لحاظ شاخص­های توسعه، در بسیاری موارد رتبه‌ای پایین‌تر از سایر استان‌ها داشته و در برخی موارد همچون شاخص مشارکت اقتصادی و شاخص باسوادی در رتبه آخر قرار دارد. پدیده­ی عدم پیشرفت استان سیستان و بلوچستان را می­توان از منظرهای مختلفی مورد کاوش قرار داد. اما یکی از مهمترین موانع پیشرفت این استان، فرهنگ اقتصادی آن است که باعث شده علیرغم وجود ظرفیت­های فراوان، شاهد پیشرفت شایسته آن نباشیم. تحقیق حاضر با هدف شناسایی مؤلفه‌های فرهنگ اقتصادی استان سیستان و بلوچستان که منجر به عدم پیشرفت آن شده‌اند، انجام شده است. این پژوهش با استفاده از استراتژیِ کیفیِ نظریه داده بنیاد (رویکرد نظام­مند) انجام‌ گرفته که داده­های آن از طریق مصاحبه­های نیمه­ساخت­یافته، تا دستیابی به اشباع نظری، گردآوری شدند. بر اساس تحلیل داده­های حاصل از 13 مصاحبه، مقوله محوری «جامعه بی‌آرمان» ظهور کرد که این مقوله تحت تأثیر شرایط علیِ «حس در حاشیه بودن؛ محدود بودن نگرش‌های پایه اقتصادی؛ محدودیت زیرساختهای پیشرفت؛ و عدم هدایت صحیح اقتصادی جامعه» شکل گرفته و راهبردهای «توجه به نیازهای آنی؛ عدم مدیریت صحیح اقتصادی در سطح خرد و رفتار متظاهرانه» در پاسخ به این مقوله محوری توسط کنش­گران این استان اتخاذ می­شوند. این راهبردها خود توسط بسترهای «عدم بهره‌گیری شایسته از سرمایه اجتماعی استان در جهت پیشرفت و عدم بهره‌گیری شایسته از پایبندی ارزشی جامعه در جهت پیشرفت» و شرایط مداخله‌گر «تکبر اجتماعی و مردسالاری» جهت­دهی شده و منجر به پیامدهای «احساس دوگانگی نسبت به حاکمیت و اقتصاد زیرزمینی» می­شوند.
کلیدواژه‌ها

ابوترابی زارچی، فاطمه (1397). تبیین فرهنگ اقتصادی مردم ایران و عوامل فرهنگی، اجتماعی و سیاسی مرتبط با آن. (رساله منتشر نشده دکتری). دانشگاه یاسوج. دانشکده علوم انسانی، یاسوج، ایران.
افشار، اسدالله (1390). رشد، پیشرفت، توسعه اقتصادی ضرورتی اجتناب‌ناپذیر. تهران: سفیر اردهال.
ایزانلو، امید (1400). الگوی فرهنگ اقتصادی مطلوب در اقتصاد مقاومتی (با مطالعه موردی برنامه ششم توسعه). (رساله منتشر نشده دکتری). مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (رحمت‌الله‌علیه). گروه اقتصاد، تهران، ایران.
بهجت‌پور، عبدالکریم (1397). نقش تفسیر تنزیلی در پیشرفت. قبسات، 23(90)، 5-31.
جعفرپور، محمود و افجه‌ای، سیدعلی‌اکبر (1391). مفهوم‌شناسی توسعه و پیشرفت در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، نخستین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت. 752-728. تهران: الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت.

حیدری، ایوب (1379). ضعف فرهنگ اقتصادی و تأثیر آن بر توسعه اقتصادی در کشورهای توسعه‌نیافته (با تأکید بر ایران). (پایان‌نامه منتشر نشده کارشناسی ارشد). دانشگاه آزاد اسلامی. واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.

خیری‌دوست لنگرودی، زهرا (1398). ارتباط فرهنگ، سیاست‌های اقتصادی و توسعه اقتصادی در ایران 1396-1368 (با تأکید بر آموزه‌های اسلامی و مکتب نهادی جدید). (رساله منتشر نشده دکتری). دانشگاه علامه طباطبائی، دانشکده اقتصاد، تهران، ایران.
دانشی، سمیه (1389). بررسی الزامات فرهنگی توسعه اقتصادی در ایران از دیدگاه صاحب‌نظران. (پایان‌نامه منتشر نشده کارشناسی ارشد). دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، مشهد، ایران.
درگاه ملی آمار ایران: www.amar.org.ir
رجائی، ویدا (1400). تأثیر فرهنگ و رفتارهای اجتماعی بر رشد و توسعه اقتصادی و ایجاد تفکر توسعه. (پایان‌نامه منتشر نشده کارشناسی ارشد). دانشگاه پیام نور استان البرز. مرکز پیام نور کرج، کرج، ایران.
رفیعی آتانی، عطاءالله (1387). سهم فرهنگ در اقتصاد ملی. طرح پژوهشی، دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی
صانعی، مهدیه و پروین، خیرالله (1399). تحلیل حقوقی مداخله یا عدم مداخله دولت در نظام توسعه در حقوق اقتصاد عمومی. مطالعات حقوق عمومی، 50(1)، 239-254.
غیاثی، هادی؛ برزویی، محمدرضا و رجبی، سجاد (1397). تحلیل بازنمایی فرهنگ اقتصادی در سینمای ایران؛ مورد مطالعه: پرفروش‌ترین فیلم‌های سال‌های 86 تا 96. مطالعات رسانه‌ای، 13(1)، 87-116.
قربانی زیکساری، هومن (1397). فرهنگ فقر و وضعیت اقتصادی و اجتماعی اهالی دهستان طاهر گوراب. (پایان‌نامه منتشر نشده کارشناسی ارشد). پارسای داخل کشور کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران. دانشکده علوم اجتماعی، تهران، ایران.
قمری، احسان (1379). تأثیرات تحولات فرهنگی بر توسعه اقتصادی: مورد ایران. (پایان‌نامه منتشر نشده کارشناسی ارشد). دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام)، دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، تهران، ایران.
قمری، احسان (1379). تحولات فرهنگی بر توسعه اقتصادی: مورد ایران. (پایان‌نامه منتشر نشده کارشناسی ارشد). دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام)، دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، تهران، ایران.
کریمی مهرآبادی، صالح (1395). الگوی مطلوب فرهنگ اقتصادی در قرآن کریم. (پایان‌نامه منتشر نشده کارشناسی ارشد). دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام)، دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ ارتباطات، تهران، ایران.
معاونت امور اقتصادی و برنامه‌ریزی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی (1399). نیم‌نگاهی به شاخص‌های توسعه استان سیستان و بلوچستان. دسترسی در: https://www.mcls.gov.ir/fa/article/1536
مهدیان، حسین (1400). فرهنگ‌آفرینی قرآن در مقابله با فقر اقتصادی. (پایان‌نامه منتشر نشده کارشناسی ارشد). دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مراغه، مراغه، ایران.
نظرپور، محمدتقی (1389). گستره اثرگذاری فرهنگ اسلامی بر توسعه اقتصادی. اقتصاد اسلامی، 10(38)، 175-201.
یاوری، غلامرضا و عزیزی، وحید (1399). تحلیل موانع و چالش‌های عدم دستیابی به اهداف برنامه‌های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در بخش کشاورزی. پژوهش‌های ترویج آموزش کشاورزی، (2)، 27-36.
یوسف‌زاده، حسن (1398). حیات معقول به‌مثابه پیشرفت. مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، (14)، 277-251.
 
Alkire, S. (2010). Human Development: Denfitions, Critiques, and Related Concepts. Human Development Reports. Research Paper. United Nations Development Programme.
Barreto, M.S.; Garcia-Vivar, C. & Marcon, S.S. (2018). Methodological quality of Grounded Theory research with families living with chronic illness. International Journal of Africa Nursing Sciences. (8), 14-22.
Chu, Angus C.; Kou, Zonglai & Wang, Xilin. (2021). Culture and Stages of Economic Development. MPRA Paper No. 106900. Online at https://mpra.ub.uni-muenchen.de/106900/
Copelas, P.J. (2010). The Relationship between Religious Diversity and Personal Income: A Study of State-Level Economic Outcomes in the United States (Unpublished doctoral dissertation). Massachusetts: Williams College.
Creswell, J.W. & Poth, C.N. (2018). Qualitative Inquiry & Research Design- Choosing Among Five Approaches. California: SAGE.
Davies, T.; Lund, C. & Schneider, M. (2022). Implementation of a task-shared psychosocial intervention for perinatal depression in South Africa: A grounded theory process evaluation. SSM - Mental Health, (2), 100056.
Fellner, A. (2008). Role of culture in economic development: Case study of China and Latin America. (Unpublished doctoral dissertation). University of South Florida, Tampa.
Guzal-Dec, D. & Zbucki, Ł. (2021). Economic culture of Local Action Group (LAG) communities from peripheral regions. Evidence from Poland. Economics and Sociology, 14(3), 72-88.
Holloway, I. & Wheeler, S. (2010). Qualitative Research in Nursing and Healthcare. 3rd Ed. Malaysia: Wiley-Blackwell.
Johnson, W.H. & Filippini, R. (2013). Integration capabilities as mediator of product development practices–performance. Journal of Engineering and Technology Management, 30(1), 95-111.
Kostis, Pantelis C. (2021). Culture, innovation, and economic development. Journal of Innovation and Entrepreneurship, 10(22), 1-16.
Kuada, John (2020). Culture and economic development in Africa-opportunities and challenges. African Governance and Development Institute. WP/20/062.
Lapan, S.D.; Quartaroli, M.T. & Riemer, F.J. (2011). Qualitative research: An introduction to methods and designs. San Francisco: Jossey-Bass.
Lemon, L.L. & Hayes, J. (2020). Enhancing Trustworthiness of Qualitative Findings: Using Leximancer for Qualitative Data Analysis Triangulation. The Qualitative Report, 25(3), 604-614.
Lepak, P., & Larysa, K. (2021). Economic Culture of Ukraine in The Context of European Integration. Eureka: Social and Humanities, 1(1), 37-46.
Ojo, A.; Janowski, T. & Awotwi, J. (2013). Enabling development through governance and mobile technology. Government Information Quarterly, (30), 32-45.
Olczyk, G. (2019). Elements of economic culture as informal institutions in the economic development of Germany. Economics and Law, 18(2): 233–244.
Rist, G. (2014). The history of development: From western origins to global faith. London and New York: Zed Books.
Saunders, M.; Lewis, Ph. & Thornhill, A. (2019). Research methods for business students. New Jersey: Prentice Hall.
Schein, E.H. (2017). Organizational culture and leadership. 5th Edition. San Francisco: Jossey-Bass.
Slim, H. (1995). What Is Development? Development in Practice, 5(2), pp. 143-148.
Stamp, A.S.; Pedersen L.L.; Ingwersen K.G. & Sørensen, D. (2018). Behavioural typologies of experienced benefit of psychomotor therapy in patients with chronic shoulder pain: A grounded theory approach. Complementary Therapies in Clinical Practice, (31), 229-235.
Tylor, E. B. (2010). Primitive Culture. New York: Cambridge University Press.
UNDP (1990). Defining and measuring human development. available online at: http://hdr.undp.org/en/media/hdr_1990_en_chap1.pdf.
Van Rijnsoever, F.J. (2017). (I Can't Get No) Saturation: A simulation and guidelines for sample sizes in qualitative research. PLoS ONE, 12(7): e0181689. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0181689

  • تاریخ دریافت 01 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری 28 تیر 1402
  • تاریخ پذیرش 01 آبان 1402