فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی

آسیب‌شناسی سازوکارهای مدیریت ارزی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در بحران‌های ارزی با تاکید بر بحران ارزی سال 1397

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مهندسی مالی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
2 مدیریت مالی، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران
چکیده
نرخ ارز به عنوان یکی از متغیرهای اصلی در اقتصاد کشورهای کمتر توسعه­یافته شناخته می­شود که یک قیمت نسبی کلیدی در اقتصاد محسوب شده و تغییرات آن نه­تنها بر جریانات تجاری و موازنه پرداخت­ها، بلکه بر ساختار و سطح تولید، مصرف، اشتغال و تخصیص منابع اثر می­گذارد. طی چهار دهه گذشته، اقتصاد ایران چهار بحران ارزی را تجربه کرده است که بحران ارزی سال 1397 آخرین آن­ها بوده است. بررسی علل و عوامل وقوع بحران ارزی نشان­ می­دهد که عوامل داخلی از جمله سیاست­های کلان اقتصادی، ساختار اقتصادی کشور و میزان استقلال بانک مرکزی و هم­چنین عوامل خارجی مانند محیط اقتصاد بین­الملل و انواع تحریم­ها و تهدیدات اقتصادی می­توانند موجب بروز بحران­های ارزی شوند. بررسی سیاست­های مدیریت ارزی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران نشان می­دهد که سیاست­های این نهاد قادر به کنترل اثرات وقوع بحران ارزی بر اقتصاد ایران نبوده است. در مطالعه حاضر با آسیب شناسی سازوکارهای مدیریت بازار ارز، به نقش بانک مرکزی در مواجهه با بحران­های ارزی پرداخته شده است. در این پژوهش با استفاده از 55 منبع تحقیق با روش مصاحبه با خبرگان ارزی کشور و مطالعه کتب، مقالات، گزارش‌ها و سایت‌های معتبر، اطلاعات مربوط به آسیب­های وارده بر سازوکارهای مدیریت بازار ارز استخراج و ذیل 5 مضمون سازمان­دهنده، کدگذاری و طبقه­بندی شده و با استفاده از روش تحلیل مضمون، مورد تحلیل قرار گرفته­اند. این مطالعه نشان می­دهد؛ مشکلات و آسیب­های ناشی از ساختار بازار ارز، فقدان یا ضعف برخی از راهبردهای ضروری کنشگر در مدیریت بازار ارز، فقدان برخی ابزارها یا ضعف­های موجود در ابزارهای مورداستفاده در نظام ارزی ایران و عدم استقلال و انفعال سیاست‌گذار ارزی نسبت به مدیریت پویای ارزی سبب ناکارایی سیاست­های مدیریت ارزی شده­اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


باقری پرمهر، شعله و موسوی نیک، سیدهادی (1391). بررسی نقش عوامل تعیین‌کننده نرخ ارز تعادلی و ریشه‌یابی تحولات اخیر بازار ارز در اقتصاد ایران. تهران: معاونت پژوهش‌های اقتصادی مجلس.
برخورداری، سجاد (1391). سه نظریه برای نظام ارزی کشورهای نفتی و نظام­های ارزی. فصلنامه تازه­های اقتصاد، (136)، 31-36.
بنی‌طبا، سیدمهدی و حسینی دولت‌آبادی، سیدمهدی (1397). تحلیلی بر وضعیت بازار ارز، بررسی اقدامات دولت و ارائه پیشنهادات تکمیلی. تهران: معاونت پژوهش‌های اقتصادی مجلس.
پورشهابی، فرشید و حیدرپور، افشین (1394). ارائه مدلی برای سنجش بحران ارزی در اقتصاد ایران. تهران: معاونت پژوهش‌های اقتصادی مجلس.
حیدری، حسن و عریانی، بهاره (1392). تجربه بحران ارزی ترکیه در سال‌های 2000-2001 میلادی؛ درس­هایی برای ایران. تهران: معاونت پژوهش‌های اقتصادی مجلس.
حیدری، حسن و عریانی، بهاره (1393). تجربه بحران ارزی کره جنوبی در دهه 1990؛ درس‌هایی برای ایران. تهران: معاونت پژوهش‌های اقتصادی مجلس.
حیدری، حسن و عزیزنژاد، صمد (1394). بررسی دلایل نوسانات ارزی در ایران (1392-1390)؛ با نگاهی به تجربه کشورهای منتخب. تهران: معاونت پژوهش‌های اقتصادی مجلس.
خیابانی، ناصر و غلجه­ای، سمیرا (1393). نظام­های ارزی و فشار بازار ارز در یک اقتصاد صادرکننده نفت (مورد ایران). فصلنامه پژوهشی برنامه­ریزی و بودجه، سال نوزدهم، (3)، 3-22.
عاطفی­منش، رویا (1393). گستره نظام­های ارزی میخکوب­شده در جهان، بررسی منافع و مضار آن با تأکید بر کشورهای صادرکننده نفت. فصلنامه سیاست‌های مالی و اقتصادی، سال دوم، (5)، 23-40.
عاطفی­منش، رویا (1394). نگاهی به طبقه­بندی نظام­های نرخ ارز در کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی و توصیه­هایی برای نظام ارزی ایران. فصلنامه سیاست‌های مالی و اقتصادی، سال سوم، (10)، 7-32.
عبادی، جعفر و جهانگرد، هاجر (1391). الگوسازی مداخله ارزی در بازار ارز ایران. مجله تحقیقات اقتصادی، 47(3)، 23-44.
کمالی، یحیی (1397). روش­شناسی تحلیل مضمون و کاربرد آن در مطالعات سیاست‌گذاری عمومی. فصلنامه سیاست­گذاری عمومی، سال چهارم، (2)، 189-208.
کیائی، حسن (1394). تبیین ویژگی‌های ساختار نظام ارزی مقاوم در برابر تهدیدهای اقتصادی. آفاق امنیت، (29)، 29-46.
گرشاسبی، علیرضا (1394). نقش مرکز مبادلات ارزی در مدیریت آثار تحریم در بخش واردات. بررسی­های بازرگانی، (70)، 1-14.
مروت، حبیب و فریدزاد، علی (1394). نقش انتظارات در شکل‌گیری نوسانات نرخ ارز. فصلنامه پژوهش‌های اقتصادی ایران، (64)، 89-115.
مهرآرا، محسن (1385). برآورد نرخ ارز حقیقی تعادلی در اقتصاد ایران. پژوهشنامه اقتصادی، دوره ششم، (2)، 167-208.
 
Dapontas, D. (2011). Comparing 1994, 2001 and 2008 currency crises in Turkey. Technological Institute of Ionian Islands.
Glick, R. & Hutchinson, M. (2011). Currency crises. Federal Reserve Bank of San Francisco Working Paper Series(techport). Working paper.
International Monetary Fund (2008). Annual Report on Exchange Arrangements and Exchange Restrictions. October.
King, N. & Horrocks, C. (2010). Interviews in qualitative research. Los Angeles: SAGE.
Milesi-Ferretti, G. M. & Razin, A. (1998). Current Account Reversals and Currency Crisis: Empirical Regularities. IMF Working Paper.
Nakornthab, D. (2009). Thailand's monetary policy since the 1997 crisis. Kobe University Economic Review, (55), 75-88.‏
Paczynski, W. (2000). The Mexican Peso Crisis 1994-1995. The Episodes of Currency Crisis in Latin American and Asian Economies. CASE, Reports, (39).
Shi, J. (2000). The Black Market Premium and the Rate of Inflation in a Dual Exchange Rate Regime. International Journal of Finance & Economics, (5), 77-88.
 

  • تاریخ دریافت 03 اردیبهشت 1401
  • تاریخ بازنگری 20 تیر 1402
  • تاریخ پذیرش 01 آبان 1402