نفت سنگین درحال حاضر 15 درصد از ذخایر اثبات شده و 10.5 درصد از تولید مایعات هیدروکربوری جهان را تشکیل می-دهد. با توجه به کاهش تدریجی سهم نفتهای متعارف و نفت شیل از کل تولید نفت تولیدی جهان، در بلندمدت نفت سنگین نقش برجستهای در بازار جهانی نفت ایفا خواهد کرد و کشورهای دارنده ذخایر قابل توجه نفت سنگین نظیر ایران از موقعیت ویژهای برخوردار خواهند بود. مقاله حاضر میکوشد با شناسایی عوامل کلیدی و نیروهای پیشران ملی و جهانی، سناریوهای محتمل صادرات نفت سنگین ایران تا افق 2040 را ارائه نماید. دادههای این مطالعه شامل 27 عامل کلیدی است که به روش پویش محیطی و نظرات خبرگان طی دو مرحله از طریق پرسشنامه بدست آمد. در ادامه پس از شناسایی تاثیرات متقابل عوامل کلیدی بر یکدیگر و تحلیل آن با نرم افزار میک مک ، 16 توصیفگر که بیشترین تاثیر را در آینده صادرات نفت سنگین ایران ایفا میکند، شناسایی شدند. سپس با تکیه به منابع علمی و نظرات خبرگان، 60 وضعیت برای توصیفگرها تعریف گردید و با استفاده از نرم افزار سناریو ویزارد ، تعداد 16 سناریو با سازگاری بالا (سناریوهای باورکردنی) بدست آمد که در نهایت پس از صحهگذاری و اعتبارسنجی توسط خبرگان پنج سناریوی "در هزار توی تحریم"، " شرق بدون غرب"،" ویروس بزرگ"، "پیوند با جهان" و "فرصتهای از دست رفته" تدوین شد.
رهبر، فرهاد؛ سیف الدین اصل، امیرعلی ؛ شاه حسینی، محمدعلی و نیازی، عیسی (1396). سناریونویسی بهای نفت خام بر اساس شناسایی عوامل کلیدی و تجزیه و تحلیل فعل و انفعالات بازیگران. بهبود مدیریت، سال یازدهم، شماره 4، پیاپی 38 ، صص 91-
قاسمیان، سلیمان، (1393)، "چشم انداز بازار نفت فوق سنگین و راهبردهای پیشنهادی برای صنعت نفت کشور"، ماهنامه اکتشاف و تولید نفت و گاز، 118.
علیزاده، عزیز و وحید وحیدی مطلق. امیر ناظمی (1387)؛ سناریونگاری یا برنامهریزی بر پایه سناریوها، تهران. مؤسسه مطالعات بین المللی انرژی.
چهار سوقی، سید کمال؛ رحمتی، مهرداد؛ معمارپور، مهدی؛ رجب زاده قطری، علی (1391). آینده پژوهی در حوزه انرژی و ارزیابی راهبردهای مدیریت انرژی کشور با استفاده از برنامهریزی سناریو. بهبود مدیریت. شماره 4. صص 5-33
Alipour, M., R. Hafezi, M. Amer and A. N. Akhavan (2017). "A new hybrid fuzzy cognitive map-based scenario planning approach for Iran's oil production pathways in the post–sanction period." Energy 135: 851-864.
Amer M, Daim TU, Jetter A (2013) A review of scenario planning. Futures 46:23–40
Ansari, D. and F. Holz (2019). "Anticipating global energy, climate and policy in 2055: Constructing qualitative and quantitative narratives." Energy Research & Social Science 58: 101250.
Azadi, A.K., Yarmohammad, M.H., 2011. Analysis of Iran's crude oil export future capacity. Energy Policy 39 (6), 3316e3326.
Benedict, B. A. (2017). "Benefits of Scenario Planning Applied to Energy Development." Energy Procedia 107: 304-308.
Bentham, J. (2014). "The scenario approach to possible futures for oil and natural gas." Energy Policy 64: 87-92.
Bishop, P. (2007). "The current state of scenario development: an overview of techniques." Foresight 9(1): 5-25.
Blazev, A. S. (2016). Global Energy Market Trends, Fairmont Press, Incorporated, CRC Press, Taylor & Francis Group.
BP (2021). BP Energy Outlook, British Petroleum.
Bradfield, R., G. Wright, G. Burt, G. Cairns and K. Van Der Heijden (2005). "The origins and evolution of scenario techniques in long range business planning." Futures 37(8): 795-812.
Chaharsooghi, S., M. Rezaei, M. J. I. j. o. e. s. Alipour and technology (2015). "Iran’s energy scenarios on a 20-year vision." 12(11): 3701-3718.
ENI (2020), world oil report
EIA (2016). International Energy Outlook 2016, U.S. Energy Information Administration.
Fahey, L. and Robert M. R. (1998); “Learning from the future, competitive foresight scenarios “,Canada: John wiley & sons Inc.
Ghasemian, S. Faridzad, A. Abbaszadeh, P. Taklif, A. Ghasemi, A, Hafezi, R. An overview of global energy scenarios by 2040: identifying the driving forces using cross‑impact analysis method, International Journal of Environmental Science and Technology, April 2020, https://doi.org/10.1007/s13762-020-02738-5.
Glenn, J. C. and T. J. Gordon (2009). Futures Research Methodology-Version 3-0, Editorial desconocida.
Godet, M. (2000). "The Art of Scenarios and Strategic Planning: Tools and Pitfalls." Technological Forecasting and Social Change 65(1): 3-22.
Gordon, T. J. (1994). Cross-impact method, American Council for the United Nations University.
IEA (2015). World Energy Outlook Special Report, International Energy Agency.
IEA (2021). World Energy Outlook Special Report, International Energy Agency.
IHS (2020), global petroleum database
Jefferson, M. (2012). "Shell scenarios: What really happened in the 1970s and what may be learned for current world prospects." Technological Forecasting and Social Change 79(1): 186-197.
Kahn, H. A.J. Wiener, (1967). The Year 2000: A Framework for Speculation on the Next Thirty-Three Years, The Macmillan, New York.
Miller, K.D.,Waller G.H., “Scenarios, real options and integrated risk management”, Long Range Planning 36, 2003; p.93–107.
Mietzner, D. and G. Reger (2005). "Advantages and disadvantages of scenario approaches for strategic foresight." International Journal Technology Intelligence and Planning 1(2): 220-239.
Pillkahn, U. (2008). Using trends and scenarios as tools for strategy development: shaping the future of your enterprise, John Wiley & Sons.
Ringland, G. (1998). Scenario planning: Managing for the future. New York: Wiley.
Schoemaker, P. J. (1991). "When and how to use scenario planning: a heuristic approach with illustration." Journal of forecasting 10(6): 549-564.
Schoemaker, P. J. (1995). "Scenario planning: a tool for strategic thinking." Sloan management review 36(2): 25-50.
Wack, P. (1985). "Ж scenarios: uncharted waters ahead." Harvard Business Review September–October.
Weimer-Jehle, W. (2006); “Cross impact (CIB)”, science direct, Technological forecasting & social change, vol 73, pp334-361.
Weimer-Jehle, W. (2008); “Scenariowizard Basic2.3”, Manual, university of Stuttgart.
