پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی 2252-0597 14 55 2025 12 22 Inflation and Relative Price Variability in Iran: A Regime-Dependent Analysis of the Sanctions Era تورم و تغییرپذیری قیمت‌های نسبی در ایران: تحلیلی رژیم‌محور در بستر تحریم‌ها 625 660 243029 10.22034/es.2026.538367.1877 FA بهرام نظری دانشجوی دکتری اقتصاد پولی و سنجی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران هادی غفاری استاد اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. محسن مهرآرا استاد اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. 0000-0002-2685-8561 سید حسین ایزدی استاد اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. Journal Article 2025 08 03 This paper investigates the relationship between inflation and relative price variability (RPV) in Iran over the period 2004–2022, during which the country faced various international sanctions and multiple inflationary regimes. Four inflationary regimes were identified based on the nature of the sanctions: moderate inflation (political), high and unstable inflation (economic),mild and stable inflation (JCPOA period), and very high and volatile inflation (maximum pressure).Using five regression models estimated with ordinary least squares across the full period and subperiods, results indicate that inflation particularly at high levels is not neutral. The overall inflation rate, its volatility, and expected and unexpected components emerge as the main determinants of RPV. Their effects are weak under stable, mild inflation but become pronounced during high and unstable periods. Differences between full-period and subperiod results confirm structural breaks in the economy and suggest that explaining RPV through the “menu cost” and “signal extraction” frameworks is only feasible in high-inflation regimes. These findings highlight the crucial role of inflation dynamics in shaping relative price adjustments and economic decision-making in Iran. این مقاله، رابطه تورم و تغییرپذیری قیمت‌های نسبی را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین هزینه‌های اساسی تورم طی سال‌های ۱۳۸۳ تا ۱۴۰۱ در اقتصاد ایران بررسی می‌کند که با تحریم‌های مختلف بین‌المللی و تورم‌های متفاوت مواجه بوده است. بر اساس ماهیت تحریم‌ها، چهار رژیم تورمی شامل: تورم معتدل (تحریم‌های سیاسی)، تورم بالا و ناپایدار (تحریم اقتصادی)، تورم ملایم و باثبات (دوره برجام) و تورم بسیار بالا و بی‌ثبات (فشار حداکثری) مشخص شد. تأثیر تورم و مؤلفه‌های آن بر تغییرپذیری قیمت‌ها که در پنج مدل رگرسیونی معرفی و با روش حداقل مربعات معمولی در کل دوره و زیردوره‌ها تخمین زده شد، نشان می‌دهد که تورم در ایران، به‌ویژه در سطوح بالا، خنثی نبوده و سطح تورم، نوسانات آن و تورم‌های انتظاری و غیرمنتظره مهم‌ترین متغیرهای تعیین‌کننده تغییرپذیری قیمت‌های نسبی هستند. زمانی که اقتصاد ثبات و تورم ملایم و معتدل داشته، اثر این متغیرها بر تغییرپذیری قیمت‌های نسبی بسیار ضعیف است؛ اما، زمانی که اقتصاد بی‌ثبات و تورم‌های بالایی تجربه کرده، اثر آن‌ها بر تغییرپذیری قیمت‌های نسبی افزایش یافته است. تفاوت معنادار نتایج در کل دوره و زیردوره‌ها وجود شکست ساختاری در اقتصاد ایران را تأیید می‌کند و نشان می‌دهد که تبیین تغییرپذیری قیمت‌های نسبی با رویکردهای نظری «هزینه منو» و «استخراج سیگنال»، که به‌ترتیب تورم انتظاری و تورم غیرمنتظره در آن‌ها نقش دارند، فقط در دوره‌های تورم بالا امکان‌پذیر است.

https://econrahbord.csr.ir/article_243029_4ae629c3c1c017db0537cb10cbd923d7.pdf

پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی 2252-0597 14 55 2025 12 22 The effects of monetary and fiscal policy shocks on Iran's domestic investment and its implications for resistance economic policies اثرهای تکانه‌های سیاست‌های پولی و مالی بر سرمایه‌گذاری داخلی ایران و دلالت‌های آن برای سیاست‌های اقتصاد مقاومتی 661 690 243030 10.22034/es.2026.546938.1895 FA علیرضا خیراندیش دانشجوی دکتری اقتصاد پولی، گروه اقتصاد، واحد ابرکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ابرکوه، ایران محمدعلی دهقان تفتی دانشیار گروه اقتصاد، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران 0009-0006-2105-7956 عباس علوی راد استادیار گروه اقتصاد، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران. 0000-0001-5889-4332 Journal Article 2025 09 13 Productive investment plays a pivotal role in achieving sustainable economic growth and realizing the objectives of the Resistance Economy. This study examines the effects of monetary and fiscal policy shocks on domestic investment in Iran. To this end, the Nonlinear Autoregressive Distributed Lag (NARDL) model is employed using annual data for the period 1973–2023. The results indicate that the effects of real bank interest rates, the reserve requirement ratio, and real tax revenues on investment are asymmetric. Specifically, positive shocks to the reserve requirement ratio exert a negative effect on investment, while negative shocks have a positive impact. Both positive and negative shocks to the real bank interest rate positively affect investment, whereas positive shocks to real tax revenues increase investment and negative shocks reduce it. Moreover, the real money supply has a symmetric and positive effect on investment behavior. The findings suggest that monetary and fiscal policies, through the effective management of macroeconomic shocks, can strengthen productive investment and thereby contribute to achieving the goals of the Resistance Economy—namely, the activation of domestic resources, entrepreneurship, and sustainable economic growth. Accordingly, the adoption of counter-cyclical fiscal policies, the redirection of liquidity toward productive sectors, and the reform of the financial structure can enhance national economic resilience and reduce dependence on external resources. Such measures would pave the way for realizing a Resistance Economy characterized by endogeneity, dynamism, and long-term stability. سرمایه‌گذاری مولّد نقش کلیدی در رشد اقتصادی پایدار و تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی دارد. این مطالعه به بررسی اثرهای تکانه‌های سیاست‌های پولی و مالی بر سرمایه‌گذاری داخلی در ایران می‌پردازد. برای این‌منظور از مدل خودرگرسیون غیرخطی با وقفه‌های توزیعی (NARDL) و داده‌های سالانه طی دوره ۱۳۵۲ تا ۱۴۰۲ استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد اثرهای متغیرهای نرخ سود بانکی حقیقی، نسبت سپرده قانونی و درآمد مالیاتی حقیقی بر سرمایه‌گذاری به‌صورت نامتقارن است؛ به‌طوری‌که شوک‌های مثبت نسبت سپرده قانونی اثر منفی و شوک‌های منفی اثر مثبتی بر سرمایه‌گذاری دارند، شوک‌های مثبت و منفی نرخ سود بانکی حقیقی هر دو اثر مثبتی دارند و شوک‌های مثبت درآمد مالیاتی حقیقی اثر مثبت و شوک‌های منفی اثر منفی بر سرمایه‌گذاری دارند. همچنین حجم پول حقیقی موجود در اقتصاد اثر مثبت و متقارن بر رفتار سرمایه‌گذاری دارد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد سیاست‌های پولی و مالی می‌توانند با مدیریت تکانه‌ها، سرمایه‌گذاری مولّد را تقویت کرده و به تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی، ازجمله فعال‌سازی منابع داخلی، کارآفرینی و رشد اقتصادی پایدار، کمک کنند. براین‌اساس، اتخاذ سیاست‌های مالی ضدچرخه‌ای، هدایت نقدینگی به‌سمت بخش‌های مولد و اصلاح ساختار تأمین مالی می‌تواند تاب‌آوری اقتصاد ملی را افزایش داده و وابستگی آن به منابع برون‌زا را کاهش دهد. این امر زمینه‌ساز تحقق اقتصاد مقاومتی مبتنی بر درون‌زایی، پویایی و ثبات بلندمدت خواهد بود.

https://econrahbord.csr.ir/article_243030_63195f49f37948cedad62ffa724382cf.pdf

پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی 2252-0597 14 55 2025 12 22 Impact of macroeconomic variables on imbalances in Iranian pension funds: Implications for the realization of the third paragraph of general social security policies اثر متغیرهای کلان اقتصادی بر ناترازی صندوق‌های بازنشستگی ایران: دلالت‌هایی برای تحقق بند سوم سیاست‌های کلی تأمین اجتماعی 691 718 243031 10.22034/es.2026.546438.1893 FA علی ساکی فر کارشناسی ارشد مدیریت مالی دانشگاه گیلان، گیلان، ایران. 0009-0003-4898-6198 سید رضا میرعسکری استادیار گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران 0000-0003-1084-5819 یاسر رضائی پیته نوئی استادیار گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران 0000-0002-8025-3555 Journal Article 2025 09 17 In recent years, the financial and economic situation of pension funds in the country has faced challenges due to severe fluctuations in the macroeconomic environment, resulting in deficits that have hindered their ability to meet obligations. Given the importance of financial performance stability in pension funds, the present study examines the impact of key macroeconomic variables such as economic growth rate, liquidity, inflation, exchange rate, interest rate, oil revenues, government budget deficit, and sanctions on the financial stability of pension funds and ranks them accordingly.To assess the status of the existing variables, a one-sample t-test was employed. To test the validity of the theoretical model and estimate the effect coefficients, the structural equation modeling (SEM) method was applied using PLS software. In order to prioritize the influential components, a questionnaire was designed and completed by 59 university professors, experts, and specialists in the capital market and pension funds in Gilan and Tehran, selected through purposive and snowball sampling. The results obtained were then analyzed using factor analysis. According to the experts, the findings reveal that the government budget deficit, with a standardized coefficient of (β = 0.858), exerts the greatest impact on the pension fund crisis, whereas international sanctions, with a standardized coefficient of (β = 0.639), have the least effect among the examined variables. Additionally, the coefficient of determination (R²) was calculated as 0.739, and the Goodness of Fit (GOF) index was 0.570, indicating a strong and highly satisfactory overall fit of the research model.The present study seeks to contribute to effective policymaking by examining and ranking the influential variables, thereby supporting the realization of the objectives outlined in Clause 3 of the General Policies of Social Security. در سال‌های اخیر وضعیت مالی و اقتصادی صندوق‌های بازنشستگی در کشور به‌دلیل نوسانات شدید در اقتصاد کلان دچار چالش شده است و جهت ایفای تعهدات خود با کسری روبه‌رو شــده‌اند. با توجه به اهمیت ثبات عملکرد مالی صندوق‌های بازنشســتگی، پژوهش حاضر به بررسی تأثیر متغیرهای کلان اقتصادی تعیین‌کننده از قبیل نرخ رشد اقتصادی، نقدینگی، تورم، نرخ ارز، نرخ بهره، درآمدهای نفتی، کسری بودجه دولت و تحریم‌ها بر ثبات مالی در صندوق‌های بازنشستگی و رتبه‌بندی آن‌ها می‌پردازد. برای بررسی وضعیت متغیرهای موجود از آزمون تی تک‌نمونه‌ای استفاده شده است. جهت آزمون صحت الگوی نظری پژوهش و محاسبه ضرایب تأثیر از روش مدل‌یابی معادلات ساختاری به‌وسیله نرم‌افزار PLS استفاده شد. به‌منظور اولویت‌بندی مؤلفه‌های مؤثر، پرسش‌نامه‌ای تهیه گردید که با مشارکت ۵۹ نفر از اساتید دانشگاه و خبرگان و متخصصان بازار سرمایه و صندوق‌های بازنشستگی در گیلان و تهران که از طریق نمونه‌گیری هدفمند و از نوع گلوله برفی انتخاب شده بودند، تکمیل شد و نتایج حاصل از آن تحلیل عاملی شد. از دیدگاه خبرگان نتایج پژوهش نشان می‌دهد که کسری بودجه دولت با ضریب استاندارد ( ) بیش‌ترین تأثیر و تحریم‌ها با ضریب استاندارد ( ) کم‌ترین تأثیر را بین متغیرها بر بحران در صندوق‌های بازنشستگی دارند. همچنین R² برابر با ۰.۷۳۹ و مقدار GOF معادل ۰.۵۷۰ محاسبه شد که نشان از برازش کلی قوی و بسیار مناسب مدل پژوهش دارد. پژوهش حاضر می‌کوشد با بررسی و رتبه‌بندی متغیرها، به سیاست‌گذاری مناسب جهت تحقق اهداف بند سوم سیاست‌های کلی تأمین اجتماعی کمک نماید.

https://econrahbord.csr.ir/article_243031_9e800325bfb163b97a2492a794bfba55.pdf

پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی 2252-0597 14 55 2025 12 22 Evaluation of the Validity of the Islamic Banking Assessment Model in Iran in Line with the Macro Policy of the System for Reforming the Country's Banking System بررسی اعتبار الگوی ارزیابی بانکداری اسلامی در ایران در راستای برنامه کلان نظام برای اصلاح نظام بانکی کشور 719 740 233996 10.22034/es.2025.551815.1901 FA کمال نادعلی گروه مالی، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران. 0009-0005-8796-2759 فائق احمدی گروه مدیریت مالی، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران 0000-0002-3529-3507 خسرو مرادی شهدادی گروه مدیریت مالی، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران 0000-0002-2589-5686 داود خدادادی گروه حسابداری، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران 0009-0006-5065-2738 Journal Article 2025 10 11 The purpose of this research is examining the validity of the Islamic banking evaluation model in Iran in line with the macro program of the system for reforming the country's banking system. This study is applied in terms of objective and descriptive-survey in terms of method. The statistical population consists of 160 managers, deputies, and heads from 12 public and private banks in the country who were familiar with Islamic banking. Using Cochran's formula and simple random sampling based on the population size, the sample size was determined to be 113 individuals; however, to account for a 10% non-response rate, 127 questionnaires were distributed, and ultimately 122 questionnaires were returned. Data were collected using a questionnaire, with validity assessed through face validity, content validity (using Lawshe's CVR), and reliability evaluated via Cronbach's alpha (0.814). In this research, second-order construct modeling of the reflective-reflective type was employed using the partial least squares (PLS-SEM) method in SMART PLS software. The findings of this study indicate the validity and adequacy of the Islamic banking evaluation model in Iran. All 13 examined indicators are significantly associated with the model core, demonstrating a strong relationship between these indicators and the model. The indicators of "establishment of Sharia supervision and compliance mechanisms" (β=0.845, T=7.807) and "trusteeship management" (β=0.789, T=7.330) have the strongest effects, while "support for welfare and sustainable economic development" (β=0.569, T=3.552) has the weakest effect but remains significant. Model fit indices (SRMR=0.05, NFI=0.92, GOF=0.773) indicate a very good fit of the model with the data. Additionally, the model's reliability was confirmed with Cronbach's alpha (0.776-0.854) and AVE (0.769-0.810), reflecting high predictive power and strong internal validity. Based on the analysis of data collected from bank managers, the findings of this research confirm the structural adequacy and significant association of the proposed indicators with the overall concept of Islamic banking evaluation. This model, by encompassing Sharia, ethical, social, and operational dimensions, provides a coherent framework for assessing the performance of Islamic banks in Iran and can serve as a foundation for subsequent empirical studies and the development of indigenous evaluation tools. هدف از این پژوهش، بررسی اعتبار الگوی ارزیابی بانکداری اسلامی در ایران در راستای برنامه کلان نظام برای اصلاح نظام بانکی کشور است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش توصیفی ـ پیمایشی است. جامعه آماری شامل160 نفر از مدیران، معاونان و رؤسای 12 بانک دولتی و خصوصی کشور است که آشنایی به بانکداری اسلامی داشتند. با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونه‌گیری تصادفی ساده بر اساس حجم جامعه، حجم نمونه 113 نفر به‌دست آمد که به‌دلیل نرخ بی پاسخی 10 درصد بیش‌تر، یعنی 127 پرسش‌نامه پخش و در نتیجه 122 پرسش‌نامه برگشت داده شد. داده‌ها با ابزار پرسش‌نامه جمع‌آوری شد و روایی از طریق روایی صوری، محتوایی (با CVR لاوشه) و پایایی با آلفای کرونباخ (۰.۸۱۴) بررسی گردید. در این پژوهش از مدل‌سازی سازه مرتبه دوم از نوع بازتابی ـ بازتابی با روش حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) در نرم‌افزار SMART PLS استفاده شد. یافته‌های این پژوهش حاکی از اعتبار و کفایت الگوی ارزیابی بانکداری اسلامی در ایران است. هر ۱۳ شاخص بررسی‌شده به‌طور معناداری با هسته مدل مرتبط هستند که نشان‌دهنده ارتباط قوی این شاخص‌ها با مدل است. شاخص‌های «استقرار سازوکار‌های نظارت و تطبیق شرعی» (β=۰.۸۴۵، T=۷.۸۰۷) و «مدیریت امانتداری» (β=۰.۷۸۹، T=۷.۳۳۰) قوی‌ترین تأثیر را دارند، در‌حالی‌که «حمایت از رفاه و توسعه اقتصادی پایدار» (β=۰.۵۶۹، T=۳.۵۵۲) کم‌ترین تأثیر را دارد؛ اما همچنان معنادار است. شاخص‌های برازش مدل (SRMR=۰.۰۵، NFI=۰.۹۲، GOF=۰.۷۷۳) نشان‌دهنده تطابق بسیار خوب مدل با داده‌ها است. همچنین، پایایی مدل با آلفای کرونباخ (۰.۷۷۶-۰.۸۵۴) و AVE (۰.۷۶۹-۰.۸۱۰) تأیید شد که بیانگر قدرت پیش‌بینی بالا و اعتبار درونی قوی مدل است. یافته‌های این پژوهش بر پایه تحلیل داده‌های جمع‌آوری‌شده از مدیران بانکی، کفایت ساختاری و ارتباط معنادار شاخص‌های پیشنهادی با مفهوم کلی ارزیابی بانکداری اسلامی را تأیید می‌کند. این الگو، با پوشش ابعاد شرعی، اخلاقی، اجتماعی و عملیاتی، چهارچوبی منسجم برای سنجش عملکرد بانک‌های اسلامی در ایران ارائه می‌دهد و می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای مطالعات تجربی بعدی و توسعه ابزارهای ارزیابی بومی مورد استفاده قرار گیرد.

https://econrahbord.csr.ir/article_233996_89a76fa026effcd9a69612c16b1d14b4.pdf

پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی 2252-0597 14 55 2025 12 22 Scenarios and consequences of Iraq's energy independence and replacing gas and electricity imports from Iran With an emphasis on the general policies in the field of energy سناریو‌ها و پیامدهای استقلال انرژی عراق و جایگزینی واردات گاز و برق از ایران با تأکید بر سیاست‌های کلی نظام در حوزه انرژی 741 772 243032 10.22034/es.2026.550527.1898 FA روح اله کهن هوش نژاد استادیار گروه مطالعات غرب آسیا و آفریقا، دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران، تهران، ایران مرتضی دستورانی دانشجوی کارشناسی ارشد مطالعات عراق، دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 10 04 The issue of Iraq's energy independence and reducing its reliance on gas and electricity imports from Iran is a strategic and multifaceted challenge with significant economic and geopolitical implications for both countries. This study aims to clarify the dimensions of Iraq's energy dependence on Iran, analyze ongoing projects in Iraq related to gas, electricity, and renewable energy, and examine the impact of extensive investments in these sectors on reducing dependency by 2030. The theoretical framework is based on the International Energy Agency's (IEA) concept of energy security and scenario analysis, which identifies key driving forces, critical uncertainties, likely scenarios, and assesses their consequences. The research employs an analytical approach using data from Iraq's energy projects and scenario-based analysis. Findings indicate that achieving scenarios ranging from relative to full independence, along with a green leap in renewable energy development, could substantially reduce Iraq's dependence on Iran, with considerable effects on Iran's energy security and economy and this trend is directly related to the general policies of the Islamic Republic of Iran in the field of energy - especially the emphasis on "diversifying markets," "increasing electricity and gas exports," and "consolidating Iran's position in regional energy markets.". Four distinct future scenarios for Iraq are presented, each with specific strengths and weaknesses: relative independence, full independence, sustained dependence, and a green leap. The study concludes that Iran should adopt adaptive policies focusing on cooperation and technology transfer to maintain its critical position in Iraq's energy market. مسئله استقلال انرژی عراق و کاهش وابستگی آن به واردات گاز و برق از ایران، موضوعی راهبردی با پیامدهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی مهم برای هر دو کشور است. این پژوهش با هدف تبیین ابعاد وابستگی انرژی عراق به ایران، تحلیل پروژه‌های جاری عراق در حوزه گاز، برق و انرژی‌های تجدیدپذیر و بررسی تأثیر سرمایه‌گذاری‌های گسترده در این حوزه‌ها بر کاهش وابستگی تا سال ۲۰۳۰ انجام شده است. چهارچوب نظری پژوهش بر مبنای مفاهیم امنیت انرژی آژانس بین‌المللی انرژی و روش پژوهش، سناریو‌نویسی است که به‌وسیله آن نیروهای محرک، عدم قطعیت‌های بحرانی، سناریو‌های محتمل و پیامدهای آن‌ها تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که با تحقق سناریو‌های استقلال نسبی تا کامل و همچنین جهش سبز در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، وابستگی عراق به ایران می‌تواند تا حد چشم‌گیری کاهش یابد و این روند با سیاست‌های کلی نظام جمهوری اسلامی ایران در حوزه انرژی ـ به‌ویژه تأکید بر «تنوع‌بخشی به بازارها»، «افزایش صادرات برق و گاز» و «تثبیت جایگاه ایران در بازارهای منطقه‌ای انرژی» ـ در ارتباط مستقیم است. همچنین تحلیل سناریو‌ای چهار آینده متفاوت برای عراق شامل استقلال نسبی، استقلال کامل، وابستگی پایدار و جهش سبز ارائه شده که هریک مزایا و معایب خاص خود را دارد. درنهایت پژوهش توصیه می‌کند که ایران باید سیاست‌های تطبیقی با تمرکز بر همکاری و انتقال فناوری برای حفظ جایگاه ویژه خود در بازار انرژی عراق اتخاذ کند.

https://econrahbord.csr.ir/article_243032_bebb8c67d28c8282a631dd9a81037855.pdf

پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی 2252-0597 14 55 2025 12 22 blue economy, requirements, necessities and challenges (With emphasis on sea-oriented development policies) اقتصاد آبی، الزامات، ضرورت‌ها و چالش‌ها (با تأکید بر سیاست‌های توسعه دریامحور) 773 804 243033 10.22034/es.2026.440745.1736 FA لیلا رحمتی پور استادیار گروه سیاسی، دفاعی ـ امنیتی پژوهشکده تحقیقات راهبردی، تهران، ایران محمدرضا مجیدی دانشیار گروه مطالعات منطقه دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2024 02 03 The definition of the sea-oriented economy, which is generally referred to as the blue economy in the world literature, is the sustainable use of the capacity of water resources and expanses, including oceans, seas, lakes, and islands, for the purpose of development, economic growth, and improvement. Livelihood situation, creating employment and ultimately increasing the GDP. Therefore, the water economy acts as a framework and policy for sustainable marine economic activities as well as new sea-based technologies. Being located next to the Persian Gulf, the Oman Sea, and the Caspian Sea, Iran is considered a maritime country and has advantages such as geopolitical location, rich energy resources, playing a role as a north-south corridor in Southwest Asia, and access to open waters. And employment generation is high. In this article, with a qualitative-interpretive method, an attempt will be made to answer this important question, which are the most important requirements and challenges of the water economy, and what solutions can be proposed to solve the challenges. In this regard, while presenting the definition of the concept of water economy and examining the requirements and necessity of the development of the sea economy, the challenges of the water economy will be examined and at the end, suggestions will be made regarding the optimal use of this strategic position in the field of the sea-oriented economy of the country. تعریف اقتصاد دریامحور که در ادبیات جهانی عموماً با عنوان اقتصاد آبی[1] از آن یاد می‌شود، استفاده پایدار از ظرفیت منابع و گستره‌های آبی اعم از اقیانوس‌ها، دریاها، دریاچه‌ها و جزایر به‌منظور توسعه، رشد اقتصادی، بهبود وضعیت معیشت، ایجاد اشتغال و نهایتاً افزایش تولید ناخالص داخلی است؛ بنابراین اقتصاد آبی به‌عنوان یک چهارچوب و سیاست برای فعالیت‌های اقتصادی پایدار دریایی و همچنین فناوری‌های جدید مبتنی بر دریا عمل می‌کند. کشور ایران با قرارگرفتن در کنار خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر یک کشور دریایی محسوب شده و دارای مزیت‌هایی همچون موقعیت ژئوپلیتیک، منابع غنی انرژی، نقش‌آفرینی به‌عنوان کریدور شمال ـ جنوب در منطقه جنوب غرب آسیا، دسترسی به آب‌های آزاد و اشتغال‌زایی بالا است. در این نوشتار با روش کیفی ـ تفسیری تلاش خواهد شد به این سؤال مهم پاسخ داده شود که مهم‌ترین الزامات و ضرورت‌ها و چالش‌های اقتصاد آبی کدامند و چه راهکارهایی برای حل و رفع چالش‌ها می‌توان مطرح نمود. فرضیه‌ای که در این راستا مطرح می‌شود به این شکل می‌توان بیان کرد که اقتصاد دریا با رفع چالش‌های موجود در آن یکی از مهم‌ترین ارکان قدرت و ضرورت‌های قدرت هر کشوری محسوب می‌شود. بدین‌ترتیب در یک چهارچوب منطقی ابتدائاً ضمن ارائه تعریف مفهوم اقتصاد آبی و بررسی الزامات و ضرورت توسعه اقتصاد دریا، به بررسی چالش‌های اقتصاد آبی پرداخته و در پایان، پیشنهاداتی در خصوص استفاده بهینه از این ‌موقعیت راهبردی در عرصه اقتصاد دریامحور کشور ارائه گردد. [1]. Blue Economy

https://econrahbord.csr.ir/article_243033_74962d95e32f056f42ce8f7c5befd70b.pdf