پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی 2252-0597 15 2 2026 06 22 Identifying and Prioritizing Opportunities and Challenges of the Banking System of the Islamic Republic of Iran in the Artificial Intelligence Era شناسایی و اولویت‌بندی فرصت‌ها و چالش‌های نظام بانکداری جمهوری اسلامی ایران در عصر هوش مصنوعی 247937 10.22034/es.2026.509975.1839 FA علیرضا هدایت نیا دانشجوی کارشناسی‌ارشد معارف اسلامی و مدیریت مالی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران 0009-0006-2306-6696 محمدحسین قوام استادیار گروه مدیریت مالی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران. 0000-0001-5556-7846 رضا بنی اسد دانشیار گروه مدیریت کسب‌و‌کار، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران. Journal Article 2025 03 03 In recent years, the use of artificial intelligence in the banking system has become essential for enhancing efficiency, reducing costs, and improving customer experience. The rapid development of digital technologies has compelled banks to reassess traditional processes and adapt to modern tools. This study employs a sequential exploratory mixed-method research approach. In the first phase, a qualitative approach was used, conducting semi-structured interviews with 12 experts from the banking industry. Through thematic analysis, 314 basic themes, 22 organizing themes, and 2 global themes were extracted. In the second phase, a quantitative approach was adopted, using a questionnaire survey and importance-performance analysis to prioritize the identified opportunities and challenges.<br>The findings of the study reveal 12 key opportunities and 10 major challenges in the AI-driven transformation of Iran’s banking system. Among the most significant opportunities are personalized banking services, the use of AI-powered chatbots for customer support, and anomaly detection and fraud prevention in transactions. On the other hand, regulatory frameworks, data privacy and security concerns, data accessibility, quality and integration issues, and the migration and shortage of skilled professionals are identified as the most critical challenges facing banks in this domain. The findings of this research can assist policymakers and banking executives in formulating effective strategies for the optimal utilization of artificial intelligence. <span lang="FA">در سال‌های اخیر، استفاده از هوش مصنوعی در نظام بانکی به یکی از الزامات اساسی برای افزایش کارایی، کاهش هزینه‌ها و بهبود تجربه مشتری تبدیل شده است. تحولات سریع فناوری‌های دیجیتال، بانک‌ها را ملزم به بازنگری در فرآیندهای سنتی و تطبیق با ابزارهای نوین کرده است. این پژوهش با استفاده از روش تحقیق آمیخته متوالی اکتشافی انجام شده است. در مرحله اول با رویکرد کیفی، با ۱۲ نفر از خبرگان صنعت بانکداری مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته صورت گرفت و با استفاده از تحلیل مضمون، ۳۱۴ مضمون پایه، ۲۲ مضمون سازمان‌دهنده و ۲ مضمون فراگیر استخراج شد. در مرحله دوم با رویکرد کمی، از طریق توزیع پرسشنامه و بهره‌گیری از تحلیل اهمیت عملکرد، فرصت‌ها و چالش‌های شناسایی‌شده اولویت‌بندی شدند</span><span dir="LTR">.</span> <span lang="FA">نتایج تحقیق نشان می‌دهد که ۱۲ فرصت و ۱۰ چالش کلیدی در مسیر تحول نظام بانکداری جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر هوش مصنوعی وجود دارد. از مهم‌ترین فرصت‌ها می‌توان به شخصی‌سازی خدمات بانکی، استفاده از ربات‌ها برای پشتیبانی مشتریان و تشخیص ناهنجاری‌ها و کشف تقلب در تراکنش‌ها اشاره کرد. در مقابل، چهارچوب‌های قانونی و تنظیم‌گری، حفظ حریم خصوصی و امنیت داده‌ها، دسترسی، کیفیت و یکپارچگی داده‌ها و مهاجرت و کمبود نیروی متخصص از مهم‌ترین چالش‌های پیش ‌روی بانک‌ها در این حوزه محسوب می‌شوند. یافته‌های این پژوهش می‌تواند به سیاست‌گذاران و مدیران بانکی در تدوین راهبردهای مؤثر برای بهره‌گیری بهینه از هوش مصنوعی کمک کند.</span>