پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی 2252-0597 15 1 2026 04 21 Feasibility of an Islamic Monetary Union and Iran’s Position: A Strategic Analysis with Emphasis on the Euro Experience امکان‌سنجی اتحادیه پولی اسلامی و جایگاه ایران: تحلیل راهبردی با تأکید برتجربه یورو 69 104 244201 10.22034/es.2026.559019.1905 FA رحمن بایزیدی دانشجوی دکتری، رشته اقتصادسنجی، دانشگاه ارومیه،ارومیه ایران، 0009-0005-3236-1956 حسن حیدری استاد تمام، گروه اقتصاد، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران، 0000-0002-1776-4520 علی فقه مجیدی دانشیار گروه اقتصاد، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، سنندج، دانشگاه کردستان، سنندج ایران 0000-0002-2771-0243 Journal Article 2025 11 28 The idea of establishing an Islamic common currency has been proposed since 2003 as a strategy to enhance economic convergence and reduce the dependence of member states of the Organization of Islamic Cooperation (OIC) on the Western financial system. Despite the lack of concrete implementation, the proposal remains of significant theoretical and strategic importance. This study aims to assess the feasibility of forming an Islamic common currency among OIC members, using a mixed approach (comparative and descriptive–analytical) and drawing on the Eurozone experience and the theory of Optimum Currency Areas (OCA), examining the economic, institutional, and political dimensions of the idea. The findings indicate that an Islamic common currency could potentially reduce transaction costs, increase intra-regional trade (40–60%), and mitigate sanctions-related risks, particularly for Iran. However, economic heterogeneity (an 82% disparity in GDP per capita), high reliance on oil revenues (around 60%), and geopolitical rivalries among countries such as Iran, Saudi Arabia, and Turkey are major obstacles. Furthermore, the Eurozone crisis demonstrates that the absence of effective supervisory institutions and shock-adjustment mechanisms can lead to an unequal distribution of benefits between stronger and weaker economies. Therefore, a direct transition to a single Islamic currency is unrealistic, and its success requires a gradual, staged approach based on institutional convergence and complementary monetary arrangements, such as an Islamic settlement currency, which could reduce Iran’s dollar dependence and strengthen its position in the Islamic world economy. <span lang="FA">ایده ایجاد پول مشترک اسلامی از سال ۲۰۰۳ به‌عنوان راهکاری برای تقویت همگرایی اقتصادی و کاهش وابستگی کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی</span><span dir="LTR"> (OIC) </span><span lang="FA">به نظام مالی غرب مطرح شده است. با وجود نبود اقدام عملی مشخص، این طرح همچنان از اهمیت نظری و راهبردی برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف امکان‌سنجی تشکیل پول مشترک اسلامی میان کشورهای عضو </span><span dir="LTR">OIC</span><span lang="FA">، با رویکردی ترکیبی (تطبیقی و توصیفی ـ تحلیلی) و با الهام از تجربه منطقه یورو و نظریه مناطق بهینه پولی </span><span dir="LTR"> (OCA)</span><span lang="FA">، ابعاد اقتصادی، نهادی و سیاسی این ایده را بررسی می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که پول مشترک اسلامی می‌تواند به‌طور بالقوه موجب کاهش هزینه‌های مبادله، افزایش تجارت درون‌منطقه‌ای (۴۰ تا ۶۰ درصد) و کاهش ریسک تحریم‌ها، به‌ویژه برای ایران شود. بااین‌حال، ناهمگونی اقتصادی (اختلاف ۸۲ درصد در تولید ناخالص داخلی سرانه)، وابستگی بالای اعضا به درآمدهای نفتی (حدود ۶۰ درصد) و رقابت‌های ژئوپلیتیک میان کشورهایی چون ایران، عربستان سعودی و ترکیه از مهم‌ترین موانع تحقق این طرح هستند. همچنین تجربه بحران یورو نشان می‌دهد که فقدان نهادهای نظارتی کارآمد و سازوکارهای تعدیل شوک می‌تواند به توزیع ناعادلانه منافع میان اقتصادهای قوی و ضعیف منجر شود. از این‌رو، حرکت مستقیم به‌سوی پول واحد اسلامی واقع‌بینانه نیست و موفقیت آن مستلزم رویکردی مرحله‌بندی‌شده، مبتنی بر همگرایی نهادی و استفاده از سازوکارهای پولی مکمل مانند پول تسویه اسلامی است که برای ایران می‌تواند به کاهش وابستگی به دلار و تقویت جایگاه در اقتصاد جهان اسلام بینجامد</span><span dir="LTR">.</span> https://econrahbord.csr.ir/article_244201_723339f6d038eed47f07927db6f46a9d.pdf