پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی 2252-0597 14 55 2025 12 22 Inflation and Relative Price Variability in Iran: A Regime-Dependent Analysis of the Sanctions Era تورم و تغییرپذیری قیمت‌های نسبی در ایران: تحلیلی رژیم‌محور در بستر تحریم‌ها 625 660 243029 10.22034/es.2026.538367.1877 FA هادی غفاری استاد اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. محسن مهرآرا استاد اقتصاد، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0002-2685-8561 سید حسین ایزدی استاد اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. بهرام نظری دانشجوی دکتری اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 2025 08 03 This paper investigates the relationship between inflation and relative price variability (RPV) in Iran over the period 2004–2022, during which the country faced various international sanctions and multiple inflationary regimes. Four inflationary regimes were identified based on the nature of the sanctions: moderate inflation (political), high and unstable inflation (economic),mild and stable inflation (JCPOA period), and very high and volatile inflation (maximum pressure).Using five regression models estimated with ordinary least squares across the full period and subperiods, results indicate that inflation particularly at high levels is not neutral. The overall inflation rate, its volatility, and expected and unexpected components emerge as the main determinants of RPV. Their effects are weak under stable, mild inflation but become pronounced during high and unstable periods. Differences between full-period and subperiod results confirm structural breaks in the economy and suggest that explaining RPV through the “menu cost” and “signal extraction” frameworks is only feasible in high-inflation regimes. These findings highlight the crucial role of inflation dynamics in shaping relative price adjustments and economic decision-making in Iran. <span lang="FA">این مقاله، رابطه تورم و تغییرپذیری قیمت‌های نسبی را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین هزینه‌های اساسی تورم طی سال‌های ۱۳۸۳ تا ۱۴۰۱ در اقتصاد ایران بررسی می‌کند که با تحریم‌های مختلف بین‌المللی و تورم‌های متفاوت مواجه بوده است. بر اساس ماهیت تحریم‌ها، چهار رژیم تورمی شامل: تورم معتدل (تحریم‌های سیاسی)، تورم بالا و ناپایدار (تحریم اقتصادی)، تورم ملایم و باثبات (دوره برجام) و تورم بسیار بالا و بی‌ثبات (فشار حداکثری) مشخص شد. تأثیر تورم و مؤلفه‌های آن بر تغییرپذیری قیمت‌ها که در پنج مدل رگرسیونی معرفی و با روش حداقل مربعات معمولی در کل دوره و زیردوره‌ها تخمین زده شد، نشان می‌دهد که تورم در ایران، به‌ویژه در سطوح بالا، خنثی نبوده و سطح تورم، نوسانات آن و تورم‌های انتظاری و غیرمنتظره مهم‌ترین متغیرهای تعیین‌کننده تغییرپذیری قیمت‌های نسبی هستند. زمانی که اقتصاد ثبات و تورم ملایم و معتدل داشته، اثر این متغیرها بر تغییرپذیری قیمت‌های نسبی بسیار ضعیف است؛ اما، زمانی که اقتصاد بی‌ثبات و تورم‌های بالایی تجربه کرده، اثر آن‌ها بر تغییرپذیری قیمت‌های نسبی افزایش یافته است. تفاوت معنادار نتایج در کل دوره و زیردوره‌ها وجود شکست ساختاری در اقتصاد ایران را تأیید می‌کند و نشان می‌دهد که تبیین تغییرپذیری قیمت‌های نسبی با رویکردهای نظری «هزینه منو» و «استخراج سیگنال»، که به‌ترتیب تورم انتظاری و تورم غیرمنتظره در آن‌ها نقش دارند، فقط در دوره‌های تورم بالا امکان‌پذیر است.</span> https://econrahbord.csr.ir/article_243029_4ae629c3c1c017db0537cb10cbd923d7.pdf