پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی 2252-0597 14 55 2025 12 22 Evaluation of the Validity of the Islamic Banking Assessment Model in Iran in Line with the Macro Policy of the System for Reforming the Country's Banking System بررسی اعتبار الگوی ارزیابی بانکداری اسلامی در ایران در راستای برنامه کلان نظام برای اصلاح نظام بانکی کشور 719 740 233996 10.22034/es.2025.551815.1901 FA کمال نادعلی گروه مالی، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران. 0009-0005-8796-2759 فائق احمدی گروه مدیریت مالی، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران 0000-0002-3529-3507 خسرو مرادی شهدادی گروه مدیریت مالی، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران 0000-0002-2589-5686 داود خدادادی گروه حسابداری، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران 0009-0006-5065-2738 Journal Article 2025 10 11 The purpose of this research is examining the validity of the Islamic banking evaluation model in Iran in line with the macro program of the system for reforming the country's banking system. This study is applied in terms of objective and descriptive-survey in terms of method. The statistical population consists of 160 managers, deputies, and heads from 12 public and private banks in the country who were familiar with Islamic banking. Using Cochran's formula and simple random sampling based on the population size, the sample size was determined to be 113 individuals; however, to account for a 10% non-response rate, 127 questionnaires were distributed, and ultimately 122 questionnaires were returned. Data were collected using a questionnaire, with validity assessed through face validity, content validity (using Lawshe's CVR), and reliability evaluated via Cronbach's alpha (0.814). In this research, second-order construct modeling of the reflective-reflective type was employed using the partial least squares (PLS-SEM) method in SMART PLS software. The findings of this study indicate the validity and adequacy of the Islamic banking evaluation model in Iran. All 13 examined indicators are significantly associated with the model core, demonstrating a strong relationship between these indicators and the model. The indicators of "establishment of Sharia supervision and compliance mechanisms" (β=0.845, T=7.807) and "trusteeship management" (β=0.789, T=7.330) have the strongest effects, while "support for welfare and sustainable economic development" (β=0.569, T=3.552) has the weakest effect but remains significant. Model fit indices (SRMR=0.05, NFI=0.92, GOF=0.773) indicate a very good fit of the model with the data. Additionally, the model's reliability was confirmed with Cronbach's alpha (0.776-0.854) and AVE (0.769-0.810), reflecting high predictive power and strong internal validity. Based on the analysis of data collected from bank managers, the findings of this research confirm the structural adequacy and significant association of the proposed indicators with the overall concept of Islamic banking evaluation. This model, by encompassing Sharia, ethical, social, and operational dimensions, provides a coherent framework for assessing the performance of Islamic banks in Iran and can serve as a foundation for subsequent empirical studies and the development of indigenous evaluation tools. <span lang="FA">هدف از این پژوهش، بررسی اعتبار الگوی ارزیابی بانکداری اسلامی در ایران  در راستای برنامه کلان نظام برای اصلاح نظام بانکی کشور است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش توصیفی ـ پیمایشی است. جامعه آماری شامل160 نفر از مدیران، معاونان و رؤسای 12 بانک دولتی و خصوصی کشور است که آشنایی به بانکداری اسلامی داشتند.  با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونه‌گیری تصادفی ساده بر اساس حجم جامعه، حجم نمونه 113 نفر به‌دست آمد که به‌دلیل نرخ بی پاسخی 10 درصد بیش‌تر، یعنی 127 پرسش‌نامه پخش و در نتیجه 122 پرسش‌نامه برگشت داده شد. داده‌ها با ابزار پرسش‌نامه جمع‌آوری شد و روایی از طریق روایی صوری، محتوایی (با </span><span dir="LTR">CVR</span><span lang="FA"> لاوشه) و پایایی با آلفای کرونباخ (۰.۸۱۴) بررسی گردید. در این پژوهش از مدل‌سازی سازه مرتبه دوم از نوع بازتابی ـ بازتابی با روش حداقل مربعات جزئی (</span><span dir="LTR">PLS-SEM</span><span lang="FA">) در نرم‌افزار </span><span dir="LTR">SMART PLS</span><span lang="FA"> استفاده شد. یافته‌های این پژوهش حاکی از اعتبار و کفایت الگوی ارزیابی بانکداری اسلامی در ایران است. هر ۱۳ شاخص بررسی‌شده به‌طور معناداری با هسته مدل مرتبط هستند که نشان‌دهنده ارتباط قوی این شاخص‌ها با مدل است. شاخص‌های «استقرار سازوکار‌های نظارت و تطبیق شرعی» (</span><span dir="LTR">β</span><span lang="FA">=۰.۸۴۵، </span><span dir="LTR">T</span><span lang="FA">=۷.۸۰۷)</span> <span lang="FA">و «مدیریت امانتداری»</span> <span lang="FA">(</span><span dir="LTR">β</span><span lang="FA">=۰.۷۸۹، </span><span dir="LTR">T</span><span lang="FA">=۷.۳۳۰) قوی‌ترین تأثیر را دارند، در‌حالی‌که «حمایت از رفاه و توسعه اقتصادی پایدار» (</span><span dir="LTR">β</span><span lang="FA">=۰.۵۶۹، </span><span dir="LTR">T</span><span lang="FA">=۳.۵۵۲)</span> <span lang="FA">کم‌ترین تأثیر را دارد؛ اما همچنان معنادار است</span><span dir="LTR">.</span> <span lang="FA">شاخص‌های برازش مدل</span> <span lang="FA">(</span><span dir="LTR">SRMR</span><span lang="FA">=۰.۰۵، </span><span dir="LTR">NFI</span><span lang="FA">=۰.۹۲، </span><span dir="LTR">GOF</span><span lang="FA">=۰.۷۷۳)</span> <span lang="FA">نشان‌دهنده تطابق بسیار خوب مدل با داده‌ها است. همچنین، پایایی مدل با آلفای کرونباخ (۰.۷۷۶-۰.۸۵۴) و</span><span dir="LTR"> AVE </span><span lang="FA">(۰.۷۶۹-۰.۸۱۰)</span> <span lang="FA">تأیید شد که بیانگر قدرت پیش‌بینی بالا و اعتبار درونی قوی مدل است</span><span dir="LTR">.</span><span lang="FA"> یافته‌های این پژوهش بر پایه تحلیل داده‌های جمع‌آوری‌شده از مدیران بانکی، کفایت ساختاری و ارتباط معنادار شاخص‌های پیشنهادی با مفهوم کلی ارزیابی بانکداری اسلامی را تأیید می‌کند. این الگو، با پوشش ابعاد شرعی، اخلاقی، اجتماعی و عملیاتی، چهارچوبی منسجم برای سنجش عملکرد بانک‌های اسلامی در ایران ارائه می‌دهد و می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای مطالعات تجربی بعدی و توسعه ابزارهای ارزیابی بومی مورد استفاده قرار گیرد.</span> https://econrahbord.csr.ir/article_233996_89a76fa026effcd9a69612c16b1d14b4.pdf